Meer kinderopvang spekt de beurs van de grijze golf

Nu nog sparen de welvarende babyboomers voor hun kunstheup. Maar na 2010 treedt een lange recessie in, denken economen van ABN Amro.

Tot 2010 valt er weinig te vrezen, zo valt op te maken uit het onderzoeksrapport Nog vele jaren! over vergrijzing in Nederland, dat ABN Amro gisteren presenteerde. De potentiële beroepsbevolking groeit tot 2010 met 570.000 mensen, de arbeidsparticipatie stijgt en alleen al daardoor groeit het nationale inkomen met 0,5 procentpunt per jaar. De totale economische groei zal, door een stijging van de arbeidsproductiviteit, gemiddeld op 2,6 procent liggen, schatten de onderzoekers.

Intussen pot de overheid op en blijft de aanwas van gepensioneerden dit decennium beperkt, waardoor de pensioenkassen zich voorlopig vullen en de overheid haar obligaties aflost. Kortom: er is de komende tien jaar volop aanbod van kapitaal, waardoor de rente laag blijft en het rendement op aandelen hoog.

Ergens rond 2010 treedt de ontsparing in. De beroepsbevolking neemt af, de economische groei keldert in de raming van ABN Amro langdurig tot onder de 2 procent.

De babyboomers zijn vergrijsd, de pensioenkassen slinken. Voorzienende investeerders die hun geld in kunstheupen en cruiseschepen hebben gestoken, worden nu afnemer van hun eigen product.

De AOW-uitgaven stijgen, evenals het aantal WAO'ers, verwachten de onderzoekers. De staatskas slinkt, kapitaal wordt schaars, de rente stijgt, de aandelenkoersen dalen navenant. Omdat oude beleggers voorzichtiger zijn dan jonge, winnen obligaties aan waarde.

Als de overheid nu niet ingrijpt, betogen de onderzoekers van ABN Amro, loopt het uit de hand met de economie. Het begrotingsgekort beloopt dan in 2050 naar schatting 4,4 procent tot 6,2 procent van het nationaal inkomen. Een dekkingstekort van pensioenen is niet denkbeeldig, aldus de onderzoekers.

De inflatie stijgt door de overstelpende vraag van gepensioneerden naar luxegoederen, prothesen en gezondheidszorg. Maar wie moet er aan die vraag voldoen? De potentiële beroepsbevolking groeit vanaf 2010 niet meer, en zal naar verwachting na 2025 zelfs sterk dalen, waardoor de lonen zullen stijgen. Hoewel de arbeidsparticipatie toeneemt, met name onder vrouwen, heeft de grijze golf daarop weer een neerwaarts effect. Per saldo zal de productiviteitsgroei in elk geval niet voldoende zijn om in de enorme vraag te voorzien. De ontwikkelingslanden spinnen daar garen bij – zij hebben nog arbeid in de aanbieding.

Wat te doen om ontsporing van de economie te voorkomen? Als er een serieus dekkingstekort voor pensioenen dreigt, zullen de pensioenuitkeringen niet langer gekoppeld worden aan de CAO-lonen. Reëler op de korte termijn is een toename van pensioenen die zijn gebaseerd op het middenloon in plaats van het eindloon. En hogere pensioenpremies.

Verlaging van de staatsschuld is een eerste vereiste om de economie in de hand te houden, vinden de onderzoekers. Vooral door verhoging van de arbeidsparticipatie en daardoor de overheidsinkomsten. Dat lukt alleen als de overheid daar stevige prikkels voor geeft, zoals ,,goed geregelde kinderopvang en mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren''. Een andere optie is ,,een kleine verhoging van de belastingen'', zo staat in het rapport.

Dat alles moet snel gebeuren, vindt ABN Amro. Want ,,door toename van het electorale gewicht van ouderen worden pijnlijke maatregelen politiek gezien steeds moeilijker''.