Het bordeel regeert over de hele stad

Blaren trekken, aderlaten en purgeren waren in de zeventiende en achttiende eeuw de redmiddelen voor een zieke westerling. Echt wanhopigen gaven zich over aan het risico van het narcoseloos `uitlepelen' van nierstenen of het amputeren van een borst. De Amerikaanse Beverly Swerling beschrijft in Stad van dromen zeer gedetailleerd de evolutie van de geneeskunst en dan vooral die van de chirurgie. De roman begint in 1661 wanneer de Britse barbier en chirurgijn Lucas Turner en diens zuster Sally, apotheker avant la lettre, emigreren naar het Nederlandse Nieuw Amsterdam op Manhattan. Lucas snijdt er de `autoritair regerende' gouverneur Peter Stuyvesant open en helpt hem van een niersteen af. De in één klap beroemde broer en zus worden echter gezworen vijanden wanneer Lucas voor veel geld Sally uithuwelijkt aan de opiumverslaafde Nederlandse arts Jacob de Vries. De vete culmineert in de volgende generaties en dient als Swerlings bijna onuitputtelijke reservoir aan Shakespeariaanse familietragedies vol afgunst en machtswellust, wraakzucht en moord. Stad van dromen verenigt behalve de geschiedenis van de geneeskunst en een familiesaga echter ook de historie van de stad New York, in 1661 nog een op het Indiaanse moeras geplaveid Nederlands dorp van ongeveer 1500 inwoners.

Het Nieuw Amsterdam van de West-Indische Compagnie blijkt als gevolg van de Hollandse koopmansgeest een religieuze vrijhaven zolang elk geloof maar aan aardse rijkdom bijdraagt. Het is gniffelen bij alle clichés die de Amerikaanse schrijfster te berde brengt: de rechtschapen Hollanders knijpen de kat graag in het donker, de huisvrouwen zijn proper en gedogen is een volksdeugd. Wanneer in 1664 Peter Stuyvesant afstand doet van Nieuw Amsterdam komt dat door het opportunisme van de Hollandse burgerij die niet tegen de sterkere Engelsen wil vechten. En zo wordt New York geboren, de Breede Wegh wordt Broadway, de Walstraat Wall Street en Engels de voertaal.

De geschiedenis van de stad is de motor voor de handeling in Stad van dromen of het nu gaat om slavenhandel, kaapvaart, onafhankelijkheidsoorlogen of indianen. Een van de psychologisch best uitgewerkte personages is dat van Jennet Turner die een liefdevol verstandshuwelijk aangaat met de steenrijke Portugese jood en bordeelhouder Solomon Da Silva. Als stereotiep van de opportunistische en op geld beluste jood verhandelt hij wapens aan kannibalistische indianen. Zij castreren de rijkaard en eten zijn geslachtsdelen op, waarop hij Jennet niet meer onder ogen wil komen. Hij trekt zich terug in een van de kamers in het bordeel en Jennet gaat als weduwe met de bijnaam Squaw Da Silva door het leven, om te regeren over bordeel en daardoor indirect het politieke leven in New York. Wraakzucht is de drijfveer van deze vrouw en met de nodige humor laat Swerling de onderliggende vertwijfeling van de pagina's spatten. Niet alle personages worden zo subtiel beschreven, maar als Swerling iets goed kan dan is het lekkere plots schrijven. En in de uitstekende vertaling van Hans Kooijman blijft de vaart behouden.

Een techniek die Swerling niet onder de knie heeft, is het schrijven van dialogen. Personages praten tegen elkaar door telkens weer hun relatie tot elkaar te benoemen (`Neef Andrew?', `Ja, nicht Jennet?') en door situaties uit te leggen die je elkaar nooit hoeft uit te leggen. Stilistisch is Stad van Dromen daardoor veel tuttiger dan nodig. Gaat het echter om seks dan is Swerling opvallend genoeg pornografisch modern.

Swerling, een New-Yorkse amateur-historicus en consultant, deed twintig jaar onderzoek voor Stad van dromen. Haar grote voorbeeld James Clavell (Shogun) indachtig, is de manier waarop ze verhaaltechnisch feit en fictie vervlecht bewonderenswaardig. Waargebeurde anekdotes krijgen een plaats in het leven van fictieve personages, historische personen krijgen een plaats in een fictief verhaal. Het bevredigt de `goh-dat-wist-ik-niet-wat-grappig-behoefte', alsook het verlangen naar een spannend boek. Thema's als kolonialisme en slavenhandel staan echter puur in dienst van plot en achtergrond. Wanneer in het dagelijkse leven van een zeventiende- of achttiende-eeuwse blanke een neger steevast voor dom wordt versleten, dan staat dat er ook in dergelijke bewoordingen. Zwarten krijgen ter 21ste-eeuwse compensatie weliswaar nog wat exotische Afrikaanse godsdienst en indianen wat genezende krachten toegeschreven, het vertrekpunt is westers en wit. Amerika ten voeten uit, toen en nu.

Beverly Swerling: City of dreams. A novel of Nieuw Amsterdam and Early Manhattan. Simon & Schuster, 591 blz, € 28,99. Door Hans Kooijman vertaald als Stad van dromen. Roman over het begin van New York. De Boekerij, 815 blz, € 27,49