Tussen droom en dood

Toen Elsie Wright en haar nichtje Frances Griffiths in de zomer van 1917 bij een beekje in Cottingley, Yorkshire twee foto's maakten waarop zij elk met dansende elfjes stonden afgebeeld, vermoedden de twee Britse schoolmeisjes niet dat zij daarmee meer dan een halve eeuw de gemoederen zouden bezighouden. De kiekjes bleven aanvankelijk onopgemerkt, tot Elsies moeder er twee jaar later tijdens een vergadering van de Bradford Theosophical Society over vertelde. Dankzij de beroemde auteur-hobbyfotograaf en reborn spiritualist Sir Arthur Conan Doyle deden de elfenfoto's vervolgens in 1920 de novemberuitgave van The Strand Magazine (waarin ook de Sherlock Holmes-feuilletons liepen) in luttele dagen uitverkopen: een fenomeen was geboren. Sindsdien talloze malen beschreven in pseudo-wetenschappelijke verhandelingen, occulte publicaties en non-fictie over de Britse interbellumgeschiedenis, werd het mysterie door de hoogbejaarde Elsie zelve in 1983 voorgoed opgehelderd: de foto's waren een uit de hand gelopen grap, bedoeld als `bewijs' bij het verhaal waarmee zij zich destijds bij haar ouders excuseerde voor haar doorweekte kleren. Ze had `bij de beek met de elfjes gespeeld'.

Waar de Cottingley-mythe in Charles Sturridges Fairy tale: a True Story (1997) een romantische jeugdfantasie opleverde, baseerde regisseur Nick Willing datzelfde jaar zijn donkere Photographing Fairies op Steve Szilagyi's roman. Daarin is cynicus Charles Castle (Toby Stephens), een jonge fotograaf die noch de plotselinge dood van zijn geliefde noch zijn ervaringen in het inferno van '14-'18 heeft verwerkt, vastbesloten om middels de techniek de elfenplaatjes als bedrog te ontmaskeren. Poëtisch en met compassie beschrijft Willing de menselijke onmacht om groot persoonlijk leed te verwerken, en de noodsprong voorbij de realiteit die gedachten en waarneming daarin soms maken. Het tragische Charles-personage spiegelt de figuur Conan Doyle (Edward Hardwicke, Dr. Watson in de eerste Granada-tv-series met wijlen Jeremy Brett als Holmes): de schrijver die zijn speurder vaak het schijnbaar occulte als crimineel mensenwerk liet ontraadselen had zijn eerste vrouw Louise aan tuberculose verloren en zijn zoon Kingsley was gestorven aan een longontsteking als gevolg van oorlogsverwondingen in de Slag bij de Somme. Verdriet voedde Conan Doyles geloof in een metafysische wereld als mooiere werkelijkheid parallel aan de onze. Troost is, soms, een dartelend elfje.

Photographing fairies (Nick Willing 1997, GB), Net 5, 22.40-0.30u., onderbroken door reclame.