Notaris worstelt met ingebakken tegenstelling

Voor grote klanten lijkt één winkeldeur voor notaris, advocaat en accountant een voordeel te zijn. Maar vooral na `Enron' is er scepsis over de `Chinese muren' op de kantoren.

Het is alsof de notarissen de verwarring nog groter willen maken. Voortaan mogen zij een kantoor beginnen met accountants. Dit staat in de `verordening' waarover de leden van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) het gisteravond eens zijn geworden. De verordening, die nog tot mei kan worden geamendeerd, is het antwoord op twee jaar ervaring met de vrije markt. Daar moet de notaris aan geloven sinds de invoering van de Notariswet, eind 1999. Notarissen mochten al kantoor houden met advocaten en fiscalisten.

En dat nu de advocaten net te horen hebben gekregen dat zij níet met accountants mogen samenwerken. Samenwerken houdt in dat kantoorgenoten winst en zeggenschap met elkaar delen. Na een acht jaar slepend conflict tussen accountantskantoren Andersen en PriceWaterhouseCoopers en de Orde van Advocaten, hakte het Europese Hof dinsdag de knoop door: de orde heeft gelijk dat ze advocaten verbiedt om een kantoor te betrekken met accountants.

Elk jaar komen er combinatiekantoren bij, het zijn er nu 51. One stop shopping is ín. Volgens grote accountants-, advocaten- én notariskantoren willen cliënten (grote ondernemingen) alle adviezen betrekken bij één kantoor. Er zijn advocaten die uitsluitend hoogwaardig juridisch advies geven en nooit meer in de rechtszaal verschijnen. Hun collega's notarissen geven uitsluitend hoogwaardig advies over bedrijfs- en aandelenconstructies en doen geen erfenissen.

Eisen stelt de notariële verordening wel. Om de onafhankelijkheid van de notaris te garanderen – die een openbaar ambt heeft – moeten notarissen zich binnen die interdisciplinaire kantoren apart organiseren. Combinatiekantoren die al bestaan, moeten hun notarissen onderbrengen in een aparte bv zodat zij onafhankelijk beslissingen kunnen nemen over de uitoefening van hun ambt. ,,Ze zijn vaak in de minderheid binnen een maatschap met advocaten en fiscalisten, dus als de meeste stemmen gelden kunnen ze aan het kortste eind trekken'', zo verklaart de voorzitter van de KNB, Dolf Plaggemars, deze bepaling.

De verordening is tweeslachtig: notarissen mogen namelijk wél delen in de winst met advocaten, fiscalisten en nu dus ook accountants. Geeft die economische verbondenheid niet de doorslag? Mogelijk, zegt Plaggemars. Toch gelooft hij dat een aparte bv de professionele autonomie zal garanderen.

De grote kantoren wijzen op de chinese muren tussen de disciplines. Dat de advocaat heus geen invloed uitoefent op de notaris. Plaggemars: ,,Wij willen die muren verder optrekken.'' Hij vertrouwt de meeste grote kantoren wel, onderstreept hij, maar of het publiek dat doet is onduidelijk. ,,Schandalen zoals Enron hebben het vertrouwen in Chinese muren doen afbrokkelen.''

De spagaat die notarissen maken, is een gevolg van de Notariswet. Plaggemars: ,,Enerzijds moeten we concurreren (om de prijzen te drukken) en mogen we samenwerken met andere beroepen, anderzijds moeten we onafhankelijk blijven. Dat is een contradictio in terminis. Maar we voeren de wet loyaal uit.'' De wet volgde op de praktijk waarin een aantal notarissen zich al had aangesloten bij advocaten en fiscalisten. Volgens Plaggemars ,,zou je van alle gezeur af zijn als je gewoon níet samengaat.''

Dit had de Orde van advocaten al bedacht. Die beroepsorganisatie verzet zich tegen fusies met accountants, omdat de belangen van advocaten en accountants haaks op elkaar staan. De advocaat moet het belang van zijn cliënt behartigen, hij moet om die reden veel voor de buitenwereld verzwijgen. De accountant moet juist het belang van de buitenwereld behartigen. Hij controleert de jaarrekening van grote ondernemingen, oordeelt of aandeelhouders en leveranciers de cijfers kunnen vertrouwen. Als een kantoor meer verdient aan juridische-, fiscale- of management- adviezen aan een cliënt waar zijn accountant ook de boeken controleert, zeggen critici, dan zou die accountant onder druk kunnen staan om fouten door de vingers te zien.

De notarissen zijn ,,kennelijk liberaler dan de advocaten'', verzucht Johan Boeren, voorzitter van advocaten/notarissenkantoor Landwell. Tot eergisteren hoopte Landwell dat zijn kantoor eenvoudig kon fuseren met accountantskantoor PriceWaterhouseCoopers waaraan Landwell is gelieerd. Ook Scipio van der Stoel, van Woutersadvocaten, is niet blij met de uitspraak van het hof. Wouters was al gefuseerd met Andersen accountants en moet nu de organsiaties weer ontvlechten.

Voor notarissen speelt ook de kwestie van de `ministerieplicht'. Dat houdt in dat elke burger bij hen terecht moet kunnen voor de `stadspraktijk'. Kleine zaken zoals de verkooopakte voor een huis van vier ton, huwelijksvoorwaarden, een testament. De grote kantoren houden zich hier niet meer mee bezig en verwijzen particulieren naar andere kantoren. Een groot kantoor heeft een grote overhead en familierecht levert minder op dan ondernemingsrecht. Op dit punt is de KNB onverbiddelijk. De nog op te richten `Inspectie van het notariaat' zal erop toezien dat elk kantoor zich aan de `ministerieplicht' houdt.