Inzet van autochtone Nederlanders gevraagd

De rede van CDA-leider Balkenende over `De Wederopbouw van Nederland' heeft het debat over de multiculturele samenleving nieuw leven ingeblazen. Hij betoogde dat ,,multiculturaliteit als zodanig ontoereikend is om te kunnen dienen als basis voor integratie''. (Opiniepagina, 25 januari) Minister Van Boxtel voor Grote Steden- en Integratiebeleid weersprak Balkenendes visie: ,,Mensen in een monocultureel keurslijf willen dwingen is een kruistocht die gedoemd is te mislukken'' (Opiniepagina, 1 februari). Hierop zijn vele reacties binnengekomen, waarvan er hier enkele worden geplaatst. Doen allochtonen onvoldoende moeite zich een plaats in de Nederlandse samenleving te verwerven, of moeten de autochtone Nederlanders het zichzelf aanrekenen dat nieuwkomers niet integreren?

Balkenende legt de nadruk op een integratiebeleid waarin de verplichting tot inburgering en de vereenzelviging met de culturele doelen van de Nederlandse samenleving centraal staat. Van Boxtel wijst juist op het gevaar van het mensen dwingen in een monocultureel keurslijf. Beiden zien de oplossingen voor het falende integratiebeleid vooral in strenger optreden, in minder tolerantie voor afwijkend gedrag. Balkenende wil minder vrijblijvendheid en wil aan nieuwkomers duidelijk maken in welke samenleving, met welke regels, ze terechtgekomen zijn. Van Boxtel wijst op zijn eigen nota's, waarin strengere voorwaarden worden voorgesteld waaraan nieuwkomers moeten voldoen.

In hun ijver om politiek correct te zijn missen Balkenende en Van Boxtel beiden waar het werkelijk om gaat. Het gaat niet om de keus tussen aan de ene kant een multiculturele samenleving waarin iedereen naast elkaar leeft, en aan de ander kant een monoculturele samenleving waarin iedereen dezelfde waarden en normen deelt. Het gaat er om de sterke kanten van een monoculturele en een multiculturele samenleving met elkaar te verbinden om te komen tot wat ik een `inclusive society' noem: een maatschappij die mensen met verschillende culturele achtergronden uitnodigt om er aan deel te nemen, en die zich tegelijkertijd open stelt voor de bijdrage aan cultuurverandering die nieuwkomers kunnen leveren; een maatschappij die bereid is om de bestaande waarden en normen ter discussie te stellen en bereid is te leren van andere manieren van denken en doen, zodat die maatschappij zich blijft ontwikkelen en vernieuwen. Zo'n samenleving is uitnodigend voor nieuwkomers, maakt nieuwkomers bereid om bindende waarden en normen van de Nederlandse cultuur te omarmen, omdat ze er aan deel kunnen nemen èn er hun eigen unieke bijdrage aan kunnen leveren. Een `inclusive society' maakt gebruik van de kracht van culturele diversiteit.

De Nederlandse samenleving doet dat niet. Toen ik zo'n twee jaar geleden het inburgeringstraject doorliep, viel ik van de ene verbazing in de andere. Ik was in eerste instantie blij verrast dat Nederland een inburgeringstraject, inclusief taallessen aanbood. Als deelnemers aan het inburgeringsprogramma voelde ik en veel van mijn `klasgenoten' ons niet gerespecteerd en kregen we het gevoel dat Nederlanders zelf geen respect voor hun eigen cultuur hebben. Niets over de Nederlandse cultuur, geschiedenis, normen en waarden, niets over mogelijkheden om op een positieve manier aan de Nederlandse samenleving bij te dragen. Het onderdeel beroepsbegeleiding werd gegeven door een taalleraar die nauwelijks over kennis van de arbeidsmarkt beschikte. Het onderdeel maatschappijleer kwam neer op tips voor het aanvragen van uitkeringen en huursubsidies. Er was weinig of geen aandacht voor de bevordering van sociale interactie met Nederlanders. Een aantal leraren gaf openlijk toe niet gemotiveerd te zijn en gebrekkig getraind te zijn voor het doceren in het inburgeringstraject. Leermaterialen en -methoden hielden geen rekening met verschillende leerstijlen van niet-Nederlanders. Met verschillen in opleidingsniveau werd geen rekening gehouden.

Het gebrek aan respect voor de eigen cultuur lijkt voor sommige Nederlanders gepaard te gaan met gebrek aan respect voor andere culturen. Ik merkte zelfs een zekere arrogantie: de automatische aanname dat als je uit Azië, Afrika, Zuid-Amerika of Oost-Europa naar Nederland was geëmigreerd, je dat deed uit onvrede over je eigen land, en welhaast automatisch dolgelukkig moest zijn om in een land als Nederland te mogen zijn. We voelden ons behandeld alsof alle nieuwkomers in feite economische vluchtelingen zijn, terwijl voor veel nieuwkomers geldt dat we ons eigen land alleen verlaten hebben wegens de keuze voor een Nederlandse partner, dat we niet gekomen zijn om van de Nederlandse verzorgingsstaat gebruik te maken maar met de intentie om bij te dragen aan de samenleving waarin we terecht zijn gekomen.

Waar Balkenende en Van Boxtel oplossingen zoeken in het aanscherpen van verplichtingen en sancties voor nieuwkomers, pleit ik voor het kritisch bekijken van de rol in het inburgeringsproces van autochtone Nederlanders zelf. Hoe staat het met de bereidheid om andere culturen niet alleen als iets interessants zien, maar om echt als persoon te investeren in het zich openstellen voor andere culturen en het leggen van de verbinding?

De meeste nieuwkomers willen maar al te graag leren, deel uitmaken van de samenleving en daar iets aan bijdragen. Maar in de huidige situatie raken ze al gauw gedemotiveerd. Waarom zou je Nederlands leren als je toch niet in de maatschappij opgenomen wordt? Strengere regels en sancties voor afvallers zijn niet verkeerd, maar lossen ook niets op. Ik heb mijn inburgering voltooid. Maar ik heb niet het gevoel dat dit veel heeft bijgedragen aan het opgenomen worden in de Nederlandse maatschappij. Het belangrijkste dat ik er aan over gehouden heb is een vriendenkring van uit Turkije, Afrika, Oost-Azië, Zuid-Amerika en Oost-Europa afkomstige `inburgeringsklasgenoten': een bont multicultureel gezelschap, helaas nog steeds te weinig geïntegreerd in een te weinig `inclusieve' Nederlandse samenleving.

Pek Lan Foong is afkomstig uit Maleisië. Ze vestigde zich in Nederland in 1997 en is oprichter van het bureau Lan Learning & Culture.