`Roemenië terug naar familie'

Premier Nastase heeft, in het streven naar het NAVO-lidmaatschap van Roemenië, vele klippen te omzeilen, van binnenlandse corruptie tot rumoer langs de buitengrenzen.

De straathonden zijn bijna verdwenen, de overvolle kindertehuizen worden langzaam leger en de economie groeit gestaag. Onder leiding van de sociaal-democratische PSD werkt Roemenië keihard aan zijn imago. De ex-communisten, die sinds eind december 2000 regeren, worden aangevoerd door premier Adrian Nastase (51). ,,Roemenië wil terug naar zijn familie. Met onze Latijnse afstamming hebben we ons altijd deel gevoeld van de westerse wereld. Vijfentachtig procent van de Roemenen vindt het NAVO lidmaatschap om die reden belangrijk.'

In november bepaalt de NAVO welke nieuwe leden welkom zijn. Voor Roemenië is het erop of eronder. Volgende week is Nastase in Nederland om zich te verzekeren van de Nederlandse steun. ,,Roemenië wil niet langer een bufferzone vormen tussen oost en west. Lidmaatschap van de NAVO is een duidelijke boodschap aan buitenlandse investeerders dat het hier veilig is.'

Ruim twaalf jaar na de val van Ceausescu zijn dat geen nieuwe woorden in de Roemeense politiek. Sinds 1990 heeft iedere regering lippendienst bewezen aan de democratie en de vrije markt-economie. Toch heeft het land de grootste moeite om aansluiting te vinden bij de rest van Europa. Regeringsbeleid heeft de neiging te verzanden in corruptie. Een kleine bovenlaag is schatrijk geworden terwijl een groot deel van de bevolking geen gas en licht kan betalen. De Amerikaanse ambassadeur waarschuwde onlangs onverbloemd dat Roemenië te weinig doet tegen corruptie. De Amerikaan legde een direct verband met het NAVO-lidmaatschap.

Nastase heeft zijn antwoord klaar: ,,Corruptie is een ander woord voor de zwarte doos van de transitie, voor de periode van primitief kapitalisme op weg naar een vrije markt-economie. Wij hebben te maken met een enorme overdacht van eigendommen van de staat in privé-handen. Dat brengt spanning met zich mee, bureaucratie en gedoe. Mijn stelling is dat we minder corruptie zullen hebben in dit land zodra duidelijk is wat van wie is. En dat moeten we zo snel mogelijk voor elkaar zien te krijgen.'

De premier wil ook een eind maken aan het handjeklap in achterkamertjes door openbare aanbestedingen via internet ondubbelzinnig in de openbaarheid te brengen. Het publiek gaat wat hem betreft een centrale rol spelen in de strijd tegen corruptie. Politie en justitie moeten voortaan wekelijks op persconferenties duidelijk maken hoever ze zijn in de strijd tegen corruptie. Met enig gevoel voor understatement stelt de premier vast dat ,,er een zekere indruk bestaat dat deze instanties niet erg efficiënt zijn'.

De Roemeense samenleving hangt echter aan elkaar van `cadeautjes' en `investeringen in vriendschap'. Zo kom je aan een behoorlijke arts en zo loods je je kind door de middelbare school heen de universiteit in. Om echt indruk te maken zou de regering keiharde voorbeelden moeten stellen door grote vissen aan te pakken. Maar daar ziet Nastase niet veel heil in. ,,Je kunt meestal niet bewijzen dat iemand op illegale wijze rijk is geworden. Ik denk dat het middel van progressieve belasting een beter middel is: voor een tweede huis moet je nu 25 procent meer belasting betalen, voor een derde huis vijftig en voor een vierde huis honderd procent.'

De corruptie is niet het enige obstakel op weg naar het NAVO-lidmaatschap. Het bondgenootschap eist rust aan de grenzen van de nieuwe lidstaten. Het komt Boekarest dan ook heel slecht uit dat er in Chisinau, hoofdstad van buurland Moldavië, dagelijks duizenden jonge Moldaviërs luidruchtig betogen dat ze Roemeens willen blijven spreken en Roemeense geschiedenis willen blijven leren. De communistische regering van Moldavië heeft de culturele rechten van de Roemeenstaligen recentelijk drastisch ingeperkt. Nastase moet spitsroeden lopen: hij mag zich er niet mee bemoeien. ,,Iedereen weet dat het Moldavisch geen aparte taal is. Het is gewoon Roemeens. Ik sta op het standpunt dat er eigenlijk twee Roemeense staten zijn. Ik heb altijd gezegd dat we ons aan het Europese alfabet moeten houden en dat betekent dat er een Duits model is dat we zouden kunnen volgen: als de volken van Moldavië en Roemenië zouden besluiten samen te gaan, zou dat kunnen. Maar niet als slechts één van de twee partijen het wil.' Boekarest klemt de lippen op elkaar. En, zegt de premier, het doet pijn, het doet veel pijn als je ziet dat een deel van het Roemeense volk niet meer Roemeens maar Moldavisch heet te zijn.

De kwestie-Moldavië zou koren kunnen zijn op de molen van de radicale populist Corneliu Vadim Tudor. Ruim een jaar geleden wist hij de Roemenen – en de internationale gemeenschap de stuipen op het lijf te jagen door door te dringen tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Armoede en uitzichtloosheid dreven vele kiezers in de armen van de man met de eenvoudige antwoorden. Nastase lijkt zich weinig zorgen meer te maken om het populistische spook. Het parlement heeft Tudor zijn parlementaire onschendbaarheid ontnomen en hij moet zich nu voor de rechtbank verantwoorden voor zijn radicale en racistische uitspraken. Vorige week probeerde Tudor de kwestie-Moldavië in het parlement uit te spelen. Maar tot Nastase's grote opluchting werd het opzetje met grote meerderheid afgewezen.

Niet alleen de noordoostgrens vormt een uitdaging. Ook de westgrens met Hongarije is een heikel punt. Sinds kort kunnen anderhalf miljoen leden van de Hongaarse minderheid in Roemenië aanspraak maken op Hongaarse identiteitspapieren die hun niet alleen culturele, maar ook sociale en economische rechten geven. Hongarije's buurlanden zien dat laatste als inmenging in interne aangelegenheden. Nastase voorkwam een conflict met Boedapest door afspraken te maken die ook Roemenen toegang moesten verschaffen tot de Hongaarse arbeidsmarkt. De inkt van de overeenkomst was nog niet droog of in Boedapest werd schamper gereageerd dat de komst van Roemeense arbeiders net zo waarschijnlijk was als een olifant die door het oog van de naald kruipt. ,,Ja dat was erg beledigend', stelt Nastase onomwonden. Diplomatiek houdt hij het op de officiële lezingen uit Boedapest.

En zo laveert Adrian Nastase tussen de binnen- en buitenlandse politieke klippen door. Ruim een jaar na zijn aantreden geven de meeste Roemenen hem nog het voordeel van de twijfel. Maar lang zal de `grace period' voor de ambitieuze politicus niet duren. In het tweede jaar van zijn premierschap willen de Roemenen resultaten zien in de bestrijding van armoede en corruptie. De NAVO en de EU kijken kritisch mee.