Huiver voor `beweging'

VVD-erelid Wiegel doet in zijn partij een goed woordje voor Leefbaar Nederland. VVD-erelid Vonhoff huivert. Is het wel een democratische partij, vraagt hij zich af.

,,Ik heb eigenlijk nooit geloofd, dat de VVD bij de komende Kamerverkiezingen de grootste partij zou worden'', zegt Henk Vonhoff (70) in zijn Haagse werkkamer bij het Centrum Arbeidsvoorwaardenoverleg Overheidspersoneel, waarvan hij voorzitter is.

Er is meer nodig dan een paar voor zijn partij ongunstige peilingen om dit erelid van de VVD, en een van de ideologische grondleggers van de Paarse samenwerking met de PvdA, van zijn stuk te brengen. Ook de pleidooien van dat andere erelid van de VVD, Hans Wiegel, voor een coalitie van VVD met CDA en Leefbaar Nederland, zijn daarvoor geenszins toereikend.

,,In de politiek is nooit iets zeker'', constateert Vonhoff, sprekend over de onrust in de VVDgelederen toen de afgelopen maanden Leefbaar Nederland in de peilingen grote delen van de VVD-aanhang leek weg te snoepen. ,,Elke hoop dat een verkiezingscampagne zonder emoties kan verlopen is ijdel je weet alleen nooit waar ze vandaan komen. Nu is er dan een nieuwe groepering die alle aandacht opeist.''

,,Ik behoor tot degenen die er tevreden over is, dat VVD-leider Dijkstal ontspannen heeft gereageerd'', zegt Vonhoff. ,,Politieke besluitvorming heeft de neiging achter te lopen bij wat in de politiek als nood wordt gevoeld. Zeker wanneer - zoals nu blijkt - de ideologische verschillen tussen politieke partijen over zaken als WAO en asielbeleid toch groter zijn dan wel eens is aangenomen. De beroering wordt veroorzaakt door een groepering die zich van deze punten meester maakt, zonder dat zij enige zekerheid kan verschaffen over de vraag, of zij ook aan de verwerking een bijdrage kan leveren.''

Terecht heeft Dijkstal vorige maand, op de VVD-jaarvergadering, gezegd dat de VVD met elke `fatsoenlijke partij' wil samenwerken, meent Vonhoff. En terecht heeft de VVD-leider vervolgens de persoon van Fortuyn uitgesloten na het geruchtmakende Volkskrant-interview. ,,Niet dat Fortuyn een grondwetsartikel aanviel was het probleem, meer dat Fortuyn in zijn wijze van formuleren een grens had overschreden.''

Vonhoff vermoedt, dat ook de rest van Leefbaar Nederland in de maanden tot de Kamerverkiezingen voor fatsoenlijke politieke partijen onacceptabel zal blijken. ,,Ik denk dat het non possumus wel snel zal klinken. Ik behoor tot een generatie die huiver voelt, wanneer een politieke partij zich `beweging' noemt. Maar het is onjuist om dingen aan elkaar gelijk te stellen, die dat niet zijn.''

De ware aard van Leefbaar Nederland, zegt Vonhoff, blijkt niet uit historische vergelijkingen, maar meer uit `kleine dingen'. Zoals de manier waarop LN-voorzitter Nagel zijn partijcongres naar zijn hand zet, of optreedt als wethouder van Leefbaar Hilversum.

Deze afkeer past in Vonhoffs al eerder beleden afkeer van experimenten met `directe democratie' zoals de gekozen burgemeester, de gekozen premier, het wetgevingsreferendum enz., zoals Leefbaar Nederland die ook weer in het programma heeft staan. ,,Ik meen dat zulke vormen de inspraak van de burger eerder verminderen, dan vergroten'', denkt hij.

Maar inmiddels mag Wiegel, met zijn ideeën over toenadering tot LN, toch maar mooi naast Dijkstal zitten bij belangrijke VVD-bijeenkomsten als de jaarvergadering of de start van de campagne. ,Ach'', zegt Vonhoff geamuseerd, ,,tussen mij en Wiegel is er altijd al een verschil in toonhoogte geweest. En bovendien zat ik op de jaarvergadering toch ook behoorlijk vooraan. Zaterdag was ik er niet bij, want ik kwam net terug van vakantie''.

,,Ik ben iets ideologischer dan Wiegel'', meent Vonhoff. Of de VVD onder druk van Leefbaar Nederland niet zijn brede, onder Wiegel en Bolkestein opgebouwde massa-aanhang dreigt te verliezen? ,,Ach, dat is toch allemaal kortebaanwerk'', meent Vonhoff. Hij kan zich moeilijk voorstellen dat de VVD, zoals Wiegel bepleit, met Leefbaar Nederland in een regering gaat zitten. ,,Daarvoor herinner ik mij te goed het kabinet Biesheuvel (1971-73, red.), waarin ik staatssecretaris was. Daarvan maakte ook de nieuwe partij DS'70 deel uit, een partij die in tegenstelling tot Leefbaar Nederland wél beschikte over mensen met bestuurlijke ervaring. Desondanks zorgde DS'70 voor forse ongelukken.''

Gaat het Vonhoff, als een van de ideologische vaders van Paars, eigenlijk niet aan het hart dat er aan het einde van een rit van acht jaar zoveel snijdende problemen blijken te zijn, waarop een nieuwkomer als Leefbaar Nederland kan inspringen? ,,In de politiek geldt, dat je de honger van vandaag niet kunt stillen met de maaltijd van gisteren'', zegt het erelid der VVD bedachtzaam. ,,Het is, zoals Paars zich had voorgenomen, economisch en financieel aardig gegaan. Je zult zien dat de politiek voor de nieuwe problemen die zich nu aandienen, over vier jaar een heel eind verder is gekomen.''