Flierefluitende scenarist in het bezette Parijs

Laisses-Passez, een film van Bertrand Tavernier over de filmindustrie tijdens de oorlog, won in Berlijn twee beren. ,,Jongeren beleven het als een avonturenroman.''

Het festival van Berlijn is regisseur Bertrand Tavernier (Lyon, 1941) vaak welgezind geweest. Hij won er in 1995 een Gouden Beer voor L'appât, een moralistische misdaadfilm over een laffe overval van jonge kruimeldieven. Zondag kreeg zijn achttiende, in de Franse bioscopen weinig succesvolle speelfilm Laissez-passer twee Zilveren Beren: een voor acteur Jacques Gamblin in de rol van regie-assistent en verzetsman Jean-Devaivre en een voor componist Antoine Duhamel.

Het bijna drie uur durende verhaal over collaboratie en verzet in de Franse filmindustrie tussen 1942 en 1944, vooral de door de Duitser dr. Greven geleide Continental Studio, heeft voornamelijk historische personages in de hoofdrollen. Naast regisseurs als Clouzot, Le Chanois, Tourneur en Richebé en scenarioschrijver Spaak draait de handeling vooral om de in het verzet actieve regie-assistent Jean-Devaivre (1912) en de flierefluitende scenarist Jean Aurenche (1904-1992). Laatstgenoemde zou in de jaren vijftig in de Cahiers du Cinéma door met name Truffaut aangevallen worden als een van de hoofdverantwoordelijken voor de zogeheten `cinéma de papa' en nog later door Tavernier, begonnen als filmcriticus bij het concurrerende Positif, gerehabiliteerd worden. Aurenche schreef vier films voor Tavernier. Jean-Devaivre begon bij het uitkomen van Laissez-passer in januari een proces tegen Tavernier, wegens historische onjuistheden. Daags na de vertoning van zijn film in Berlijn licht de regisseur toe.

Hoe reageert u op de beschuldiging dat Laissez-passer een late afrekening vormt met de Nouvelle vague?

,,Belachelijk! Ik heb me daar in het geheel niet mee bezig willen houden. Ik waardeer de filmmakers van de Nouvelle vague zeer, en Truffaut heeft zelf voor zijn dood nog excuses aangeboden aan Aurenche en diens compagnon Pierre Bost. Wel ben ik door de twee interessante films die Jean-Devaivre na de oorlog zelf regisseerde, op het spoor gekomen van zijn oorlogsherinneringen.''

Heeft u geprobeerd de stijl van de Franse films uit die tijd te citeren?

,,In vrijwel alle opzichten is Laissez-passer het tegendeel van die manier van filmmaken. Eerder is Robert Altman mijn voorbeeld. Ik wilde een vrije, open manier van vertellen, met heel veel personages. Er zijn 115 sprekende rollen.''

Uw film bevat heel veel dialogen, net als in de cinéma de papa.

,,Jawel, maar dat is in al mijn films het geval. Ik film graag over mensen die voor hun beroep veel moeten praten, zoals rechercheurs in L.627 of onderwijzers in Ca commence aujourd'hui. Ik ben geïnteresseerd in personages die zich tegen de hiërarchie verzetten, en daarvoor is taal het geijkte middel. Soms zou ik wensen dat ik films kon maken over mensen die veel zwijgen, zoals Bruno Dumont met L'humanité.''

Wat is er misgegaan tussen Jean-Devaivre en u?

,,Alle historische experts prijzen de film wegens de exactheid van de research. Ook Jean-Devaivre, die ik zeer dankbaar ben voor zijn medewerking aan het scenario, stuurde vijf enthousiaste brieven. Bij de eerste projectie riep hij uit: `Jacques Gamblin is een beter man dan ik!'. Toen sloeg hij plotseling om, en verweet me bitter dat zijn appartement mooier ingericht was geweest dan in de film en dat hij in werkelijkheid zijn vrouw niet zó in de armen had gedrukt. Het is een tragische kwestie, die ik wijt aan plotselinge dementie door gebruik van nieuwe medicijnen. De Jean-Devaivre die bij het proces zijn laatste cent heeft verloren is een ander man dan de Jean-Devaivre die ik ken.''

Kan een jong publiek, zonder historische voorkennis, de complicaties van het scenario wel volgen?

,,Uit testvoorstellingen weten we dat jongeren het verhaal gewoon als een avonturenroman beleven; ze begrijpen de risico's en de dilemma's. In het algemeen gesproken is het slechte geschiedenisonderwijs wel een probleem voor het soort films dat ik maak. Het wordt steeds lastiger: een kostuumfilm als Le juge et l'assassin zou ik nu niet meer gefinancierd kunnen krijgen. Het grootste gevaar dat ons bedreigt is de censuur van de non-cultuur en van een gebrek aan nieuwsgierigheid.''

Laissez-passer wordt in de loop van dit jaar in de Nederlandse bioscopen verwacht.