Erasmus blijft actueel

De omstreeks 1467 geboren Desiderius Erasmus drukt met zijn naam in talloze straten, universiteiten, pleinen, cafés, restaurants, bruggen en scholen nog steeds zijn stempel op onze tijd. Maar de huidige scholier weet, behalve zijn naam, misschien dat hij humanist was en schrijver van Lof der zotheid. Weinig meer. De Humanistische Omroep tracht daar met de leerzame vijfdelige serie Sporen van Erasmus, gemaakt door Annette Apon, verandering in te brengen. Inmiddels zijn twee afleveringen uitgezonden.

Apon is er in geslaagd een zeer toegankelijke reeks te maken, met een dertigtal hoogleraren, deskundigen en journalisten. De serie zit vol `pratende hoofden', maar ze vervelen niet. Ze worden heel geraffineerd doorspekt met opnamen uit oorlogsgebieden, docenten, leerlingen en citaten uit de geschriften van Erasmus. Die hebben nog nauwelijks aan betekenis ingeboet.

De uitzendingen belichten Erasmus' ideeën over het onderwijs, het christendom, oorlogen, een verenigd Europa en de uitvinding van de boekdrukkunst die hem tot meest gelezen schrijver van de zestiende eeuw maakten. Zo bleek uit de eerste uitzending dat Erasmus een grondige hekel had aan het onderwijs dat hij zelf had genoten en dat hij schoolmeesters haatte en hun onderwijsmethoden verfoeide. Nooit moet je volgens hem een kind monddood maken, maar het stimuleren zelf te spreken, zelf te schrijven en vragen te stellen.

In de uitzending van vanavond gaat het om Erasmus' werk Dulce bellum inexpertis (De oorlog is zoet voor wie hem niet heeft meegemaakt). Daarin stelt hij de vraag of er gerechtvaardigde oorlogen bestaan. Hoewel vijf eeuwen geleden gesteld is deze vraag nog steeds actueel. In The Old Hall van Queens' College in Cambridge, waar Erasmus veelvuldig heeft gegeten en gedebatteerd, filosofeert een gezelschap deskundigen tijdens een maaltijd over oorlogen.

Mary Kaldor, programmadirecteur van het Centre for the Study of Global Governance aan de London School of Economics en oud-vredesactiviste, praat onder meer over de oorlog in Kosovo, Somalië en de terreurorganisatie Al-Qaeda. Zij is ervan overtuigd dat oorlogen gevoerd worden uit economische motieven. Of het nu gaat om olie in Irak, diamanten in Somalië of landerijen in Zimbabwe. Ook China komt aan de orde. Het gezelschap meent in voetbal een mogelijk substituut voor oorlog te zien. Maar dat wist trainer Rinus Michels in 1974 al, toen hij riep dat voetbal oorlog is.

Sporen van Erasmus, Humanistische Omroep, Ned.1, 22.47-23.28u. Herhaling zaterdag 10.58u.