Een stadje vreemder dan `Twin Peaks'

Soms explodeert je hoofd van een film. David Lynch deed het vijf jaar geleden al met Lost Highway, een film waarvoor je wel drie keer achter elkaar naar de bioscoop kon rennen om in steeds grotere verrukkelijke verwarring achter te blijven. Totdat Lynch in een interview toegaf dat die film eigenlijk over de O.J. Simpson-zaak zou gaan. Het maakt de film niet minder sensationeel, maar veroorzaakt wel een tevreden gevoel: ja, natuurlijk.

Waar Mulholland Drive eigenlijk over gaat is minder meerduidig, maar Lynch zet weer een heerlijke hoeveelheid ontsnappingsroutes open voor toeschouwers om hun eigen interpretaties, dromen en associaties op de film los te laten. Voor wie behoefte heeft het puzzeltje op te lossen creëert hij zelfs aan het einde een soort verklaring voor de voorgaande reis dwars door de wetten van tijd en ruimte. De oorspronkelijk als pilotaflevering voor een televisieserie geconcipieerde film kon dankzij Frans geld van Canal+ uitgroeien tot een avondvullende ode aan Los Angeles en de filmgeschiedenis.

Er wordt ook beweerd dat Lynch helemaal nooit van plan was om van Mulholland Drive een televisieserie te maken (die ongetwijfeld nog gekker en brutaler zou zijn geworden dan Twin Peaks). Hij zou Mulholland Drive al vanaf het begin hebben bedoeld als een speelfilm, en daarom de proefaflevering (grofweg het eerste deel van de film) zo boordevol hebben gepropt met moord, mysterie, liefdevolle en bittere verwijzingen naar de filmindustrie en natuurlijke verdubbelde, gespiegelde en elkaar in verschillende tijden en realiteiten ontmoetende personages. Te veel zelfs voor dertien afleveringen. Maar net genoeg om als dat eerste deel eenmaal gemaakt was in een typisch Lynchiaanse goocheltruc alles weer in dezelfde zwarte hoge hoed terug te stoppen. Hij kreeg er vorig jaar in Cannes de regieprijs voor en is nu - voor de derde keer - genomineerd voor een Oscar in dezelfde categorie.

Net zoals in Mulholland Drive elke gebeurtenis en elk personage elders in de film weerkaatst wordt, zo verklapt alles wat je over plot of verhaallijn zou willen zeggen een of meerdere van de kleine ontdekkingen die de film zijn toeschouwers aanbiedt. De film draait om twee vrouwen, de archetypische blonde en donkere actrice (Naomi Watts en Laura Elena Harring). De laatste heeft geheugenverlies en samen gaan ze op zoek naar haar geschiedenis en verleden. De film gaat ook nog over een regisseur, een soort François Truffaut (Justin Theroux), vanuit de ene hoek een veelbelovende debutant, vanuit de andere een door en door gecorrumpeerde arrivé. Deze driehoek houdt de snookerballen, waar Lynch mee jongleert, op hun plaats. Droom, werkelijkheid, verleden en toekomst, het zijn bij Lynch, zoals bekend, geen gescheiden sectoren. Dat betekent dat hij stilistisch ook de slagschaduwen van de film noir, de opgewekte belichting van de jaren zestig, de expliciete, maar niet ranzige seks van de jaren zeventig, de oververzadigde glamour van de jaren tachtig bij elkaar kan laten komen. En dat de bijna vergeten musicalster Ann Miller de jaren veertig mag doen herleven.

Omdat David Lynch slim genoeg is om op de logica van zijn filmische intuïtie te vertrouwen blijven zijn films behalve visueel spetterend (Lost Highway-cameraman Peter Deming), muzikaal meevoerend (huiscomponist Angelo Badalamenti weer aan het werk), auditief prikkelend, intellectueel uitdagend, ook emotioneel en menselijk. Er speelt zich zoveel moois af tussen die twee vrouwen, die van Lynch helemaal de grens tussen zichzelf en de ander mogen laten vervagen. En zoveel wreeds.

Mulholland Drive. Regie: David Lynch. Met: Justin Theroux, Naomi Watts, Laura Elena Harring, Ann Miller, Robert Forster, Dan Hedaya. In: 13 bioscopen.