Een school die zijn tijd vooruit was

Binnen en buiten Frankrijk staat Saint-Cyr vooral bekend als de militaire academie vlakbij Versailles, opgericht door Napoleon in 1800. Minstens zo interessant is de vorige bestemming van het in 1685 door Mansart gebouwde kasteel: een eliteschool voor jonge meisjes uit heel Frankrijk, opgericht door de markiezin De Maintenon (1635-1719), de geheime echtgenote van koning Lodewijk XIV. Die school en de Werdegang van De Maintenons hooggestemde, proto-feministische idealen vormden het onderwerp van Yves Dangerfields roman La maison d'Esther (1992), die Racine als uitgangspunt nam.

De speelfilm Saint-Cyr, naar de roman van Dangerfield, won in 2000 de Prix Jean Vigo. Regisseuse Patricia Mazuy, die eerder eigentijdse meisjes portretteerde in naturalistische films als Travolta et moi, was een verrassende keuze voor deze ambitieuze kostuumfilm. Ondersteund door Werner Herzogs voormalige cameraman Thomas Mauch, de al even verrassende componist John Cale en een voortreffelijke rolbezetting, aangevoerd door Isabelle Huppert als De Maintenon, maakte Mazuy een intrigerende, tegendraadse, bijna ascetische film, die ondanks de aandacht voor historische authenticiteit zeer modern aandoet. Je zou het eindresultaat eerder kunnen vergelijken met de sobere rigiditeit van Alain Corneau's Tous les matins du monde of zelfs Michael Winterbottoms Jude dan met andere films over de Zonnekoning en zijn tijd, zoals Vatel.

Saint-Cyr maakt bovendien indruk door de tragische revanche van de kerk op een vrouw die haar tijd minstens een eeuw vooruit was. Na De Maintenons bekering tot het quiëtisme, een soberheid en zuiverheid predikende geloofsvariant, wordt Saint-Cyr een klooster. De tot zelfstandigheid opgevoede meisjes betalen de tol van de door Huppert overtuigend verbeelde geestelijke zelfverminking. De discrete kwaliteiten van Mazuy's film werden uiteraard te gering gevonden om een bioscoopuitbreng te rechtvaardigen. Gelukkig zijn zulke films tegenwoordig wel weer op video en dvd, met Nederlandse ondertitels, te vinden.

Saint-Cyr. Regie: Patricia Mazuy. Met: Isabelle Huppert, Nina Meurisse, Morgane Moré. Uitgebracht op video en dvd door A Film Video.