CPB zaait beetje onrust

Nieuwe voorlopige verwachtingen van het Centraal Planbureau over de economische groei zorgen voor verbazing en een beetje onrust in Den Haag.

Verbazingwekkend, op zijn zachtst gezegd. De vandaag uitgelekte berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) stellen de financieel specialisten in de Tweede Kamer voor een raadsel. De economische groei trekt aan, maar de werkloosheid loopt op. De wereldhandel neemt weer fors toe, maar het overschot op de Nederlandse begroting voor 2003 slaat om in een tekort van 2,72 miljard euro (0,6 procent bbp).

Minister Zalm verbaasde zich gisteren openlijk over de discrepantie tussen de oplevende groei en het verwachte tekort. Haagse bronnen vermoeden ,,een knetter van een fout'' in de CPB-doorrekeningen. Het anders feilloos te vertrouwen rekenmodel van het CPB laat het afweten op het moment dat het er politiek gezien echt op aankomt. Dat het minder gaat met de economie was bekend, maar het planbureau voorspelt nu voor het eerst sinds jaren weer een fors tekort op de begroting.

Het ministerie van Financiën wil nog niet reageren op de vertrouwelijke cijfers, maar laat weten ,,de berekeningen nog eens door te zullen lopen''. Het zal niet voor het eerst zijn dat de ambtenaren van minister Zalm de rigide cijferbrij van het planbureau weten om te toveren tot een alleszins acceptabel `financieel plaatje'.

Desalniettemin zijn de cijfers van het planbureau op zijn minst een indicatie voor economisch zwaar weer de komende jaren. Althans, voor 2003. De komende Voorjaarsnota, waarin de uitgaven voor het lopende en het komende jaar worden vastgesteld, zal een voor paarse begrippen vreemde gewaarwording zijn. Niks geen miljarden aan extra uitgaven, gedaan is het met de forse aflossingen van de staatsschuld en de dito lastenverlichting. ,,Het wordt een beleidsarme begroting'', zo valt met enige weemoed te beluisteren.

Los van de komende begroting, laten de nieuwe CPB-berekeningen ook hun sporen na in de verkiezingsprogramma's. Vooral het nu verwachte tekort, hoewel met onzekerheden omgeven, zorgt waarschijnlijk voor problemen. PvdA, VVD, D66 en CDA gaan in hun programma allemaal uit van een vertreksituatie van ongeveer 1 procent overschot. Uit eerdere ramingen van het CPB (met prinsjesdag) leek dit nog een reëel uitgangspunt. De fracties hebben zich alle ten doel gesteld de staatsschuld in 25 tot 30 jaar af te lossen. Daarvoor is een overschot van 1 tot 1,5 procent per jaar nodig, zoals vorig jaar bleek uit een rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte, een adviesgroep van topambtenaren. Om een tekort van 0,6 procent op te krikken tot een overschot van 1 procent is 7,26 miljard euro nodig.

Hoe groot de conesquenties voor verkiezingsprogramma's zijn, valt lastig te bepalen. Formeel zit het CPB-loket dicht, zodat de partijen niets meer kunnen aanpassen in hun programma`s. De doorrekeningen die in maart zullen verschijnen gaan dus uit van verouderde cijfers.

De partijen benadrukken allemaal dat de nu geconstateerde tegenvallers slechts eenmalig van aard zijn, totdat het tegendeel is bewezen. D66, VVD en GroenLinks gaan ervan uit dat een deel van de problemen wordt veroorzaakt door een naijl-effect van de slechte jaren 2001 en 2002. Die werken via de belastingen door in de inkomsten van het rijk. Minder loonbelasting en een lagere opbrengst van de vennootschapsbelasting zijn daar de grootste stroppen.

Afhankelijk van de `correctie' die Financiën aanbrengt op de CPB-cijfers en op de nieuwe langetermijnverwachting die het planbureau na de verkiezingen in mei zal uitbrengen, kunnen de ambities alsnog worden aangepast. Het ligt wel in de verwachting dat alle partijen een deel van de geplande uitgaven en lastenverlichting voor 2003 zullen doorschuiven naar latere jaren. Het antwoord op de vraag wie het aandurft als eerste hardop te spreken over bezuinigingen laat echter nog even op zich wachten.