Naomi Ngwenya is nu de baas

Nieuwe bedrijven schieten in Zuid-Afrika als paddestoelen uit de grond. President Thabo Mbeki's `Black Economic Empowerment' werpt zijn vruchten af. Maar voor banken is die groeimarkt niet zonder risico's.

Naomi Ngwenya zet haar ondeugendste gezicht op. ,,Kus mijn voeten'', zegt ze terwijl ze haar pumps onder het krijtgestreepte pak vandaan steekt. ,,Schiet op, ik ben hier de baas.'' In haar kantoor op een industrieterrein bij Pretoria speelt Ngwenya niet alleen de chef, ze is het ook. Sinds twee jaar mag ze zich directeur noemen van Best Care Medical Supplies, grossier in medische producten. Haar kantoor kijkt uit op de dozen met pleisters, verband, infusen en thermometers die hoog opgestapeld in de stelling liggen.

De overwinning straalt van haar af. Zelfs de riedel op haar mobiele telefoon speelt I'm a survivor als zich weer een klant of een leverancier meldt. Ze is van ver gekomen. Nog geen negen jaar geleden moest de voormalige verpleegster na elke nachtdienst in het ziekenhuis van Mafikeng zigzaggend haar weg naar huis zien te vinden door wegversperringen en de rubberkogels van de oproerpolitie. Nu kan ze vanuit haar directeursstoel foto's laten zien van de minister van Handel en Industrie die in januari 2000 haar bedrijfje opende.

Ngwenya is het schoolvoorbeeld van de Black Economic Empowerment waar president Thabo Mbeki in zijn laatste State of the Nation over sprak. Onder aanmoediging van de ANC-regering wagen steeds meer jonge zwarte entrepreneurs zich in het bedrijfsleven. In 1996 was 90 procent van de aanvragen voor hulp van het staatsfonds voor startende ondernemers nog afkomstig van blanke Zuid-Afrikanen. Vorig jaar was 60 procent van de aanvragers zwart. Omdat banken doorgaans huiverig zijn om te lenen aan onervaren ondernemers, heeft de regering twee organisaties opgezet, Khula en Ntsika, die de leningaanvragen begeleiden en waar nodig ook helpen bij het opzetten van het bedrijf. Sinds 1996 heeft Khula bijna vijfduizend bedrijven opgezet. Ntsika zegt 15.000 ondernemers per jaar te trainen.

Ook Ngwenya deed een beroep op Khula. Maar de grote banken waren niet erg happig om haar start te financieren. Ze had alles tegen: onervaren, zwart, vrouw, geboren in Zimbabwe en pas een paar jaar in het bezit van het Zuid-Afrikaanse staatsburgerschap. ,,Toen een van de grote banken hier kwam kijken, hoorde ik een vrouw tegen haar collega zeggen: besef je wel dat ze uit Zimbabwe komt?'' Hoewel Ngwenya zich had verzekerd van een contract met leverancier 3M en inmiddels drie ziekenhuizen hun interesse in haar producten hadden getoond, werd haar aanvraag afgewezen. Reden: gebrek aan vertrouwen.

De kredietmarkt voor lage inkomens is een risicomarkt in Zuid-Afrika. Dat bleek eerder deze maand opnieuw duidelijk toen de centrale bank de Saambou Bank onder curatele stelde. Saambou richt zich vooral op jonge zwarte ondernemers en stunt met leningen onder zeer gunstige voorwaarden. De ineenstorting van Saambou kwam door een paniekreactie onder beleggers die massaal hun geld opvroegen na berichten over grote verliezen in Saambou's afdeling leningen.

Ook een van Zuid-Afrika's grootste vier banken, Absa, moest zes weken geleden beleggers attenderen op grote verliezen bij dochteronderneming Unifer, die de `kleine leningen' voor haar rekening neemt. ,,Het is een markt vol gevaren'', zegt analist John Loos van Absa. ,,We hebben er weinig ervaring mee en het is moeilijk om betrouwbare informatie te krijgen over de kredietwaardigheid van de nieuwkomers.'' Loos wijst op de stijgende werkeloosheid in de lage inkomensklasse, waar leningen vaak worden gebruikt om te overleven en niet om te investeren. ,,Klein of groot, elke bank moet uitkijken zoals deze week weer is gebleken'', zegt Loos die vreest dat Absa in de toekomst nog voorzichtiger zal worden met het verstrekken van leningen.

Ngwenya kreeg na een lang gevecht toch een lening van een kleinere bank. ,,Ik laat me door geen enkele afwijzing stoppen.'' De 300.000 rand (30.000 euro) denkt ze voor 2005 af te kunnen betalen. Inmiddels levert ze aan twaalf ziekenhuizen en drie privéklinieken. President Mbeki heeft het in haar ogen helemaal gemaakt. ,,Niets is onmogelijk voor mij en mijn president. Zonder hem had dit bedrijf nooit bestaan. En reken maar: Naomi is here and is here to stay.''