Laat alarm van Fortis valt slecht

Voor de tweede keer binnen drie maanden komt bank en verzekeraar Fortis met een laat winstalarm. Dat kost de Belgisch-Nederlandse onderneming veel krediet.

Het Belgische-Nederlandse concern Fortis heeft problemen thuis, grote problemen. Zeven weken na afsluiting van het boekjaar en slechts drie weken verwijderd van de publicatie van de jaarcijfers verlaagt de financiële instelling zijn winstprognose over 2001 ingrijpend. Terwijl collega ABN Amro vorige week al door de accountant goedgekeurde jaarresultaten publiceerde, moet Fortis nu nog constateren dat een winstgroei van 5 procent omslaat in een daling van 5 procent. Het verschil is circa 235 miljoen euro.

Dat is geen lekker begin voor Anton van Rossum, voor wie 2001 het eerste volle jaar als bestuursvoorzitter was. Vorige week woensdag is de hoogleraar ondernemingsbestuur (corporate governance) Jaap Glasz als nieuwe president-commissaris aangetreden. De `niet-uitvoerend co-bestuursvoorzitter' Glasz zegt in reactie betrokken te zijn geweest bij het winstalarm, maar ontkent dat het iets te maken heeft met de bestuurswisseling.

Voor de verklaring van zijn onheilsboodschap draait Fortis dezelfde plaat als in november. Het concern heeft zijn kredieten en beleggingen goed tegen het licht gehouden. Die zijn van lagere kwaliteit dan verwacht en dwingen het bedrijf om geld opzij te zetten.

Dat is een slecht teken voor het risicobeheer bij Fortis. ,,Ongelooflijk dat ze hier nog mee komen. De verzekeraars Axa en Zurich hebben al in november en december winstwaarschuwingen gegeven en die zitten met dezelfde problematiek als Fortis'', zegt David van der Zande, analist bij effectenbank Stroeve.

Eind november kwam het concern met de eerste winstwaarschuwing in zijn bestaan. Dat gebeurde een maand na die van ING en ABN Amro. Fortis stelde toen dat het door de neerwaartse economische trend ,,wellicht verstandig'' zou zijn om in het vierde kwartaal extra voorzieningen te treffen. Dat kwartaal was op dat moment al voor meer dan de helft op streek. ,,Zelfs als dergelijke voorzieningen worden getroffen, zal het netto operationele resultaat over 2001 niet lager zijn dan het recordbrekende resultaat over 2000'', luidde de prognose.

Het is vooral de beleggingsportefeuille van het Amerikaanse verzekeringsbedrijf die Fortis in een winstdaling drukt. De teloorgang van de Amerikaanse energiehandelaar Enron kan de verklaring niet vormen. Begin december openbaarde Fortis als laatste Nederlandse financiële concern zijn kwetsbaarheid voor Enron: via de Amerikaanse verzekeringsdochter was 54 miljoen euro in de energiehandelaar belegd. Het Nederlandse bankbedrijf leende daarnaast 22 miljoen euro. Die bedragen zijn aanmerkelijk lager dan de Enron-exposure van Aegon (circa 345 miljoen euro), ING (circa 225 miljoen) en ABN Amro (circa 120 miljoen euro).

De verliezen in de beleggingsportefeuille worden volgens een woordvoerder van Fortis vooral geleden in bedrijfsobligaties. De vraag is van welke bedrijven die obligaties zijn. De meetdatum is 31 december. Dus de trits aan Amerikaanse bedrijven als telecombedrijf Qwest of industrieel conglomeraat Tyco, waarvan de obligatiekoersen dit jaar kelderden, zit hier niet bij.

Het is bovendien een raadsel waardoor de beleggingsverliezen zeven weken nadien aan het licht komen. Obligatiekoersen kunnen van minuut tot minuut op de dataterminals gevolgd worden. De financiële wereld verbaast zich over het moment waarop Fortis met zijn tegenvallers komt. ,,Het is weliswaar geen hele grote aanpassing van de cijfers, maar persoonlijk vind ik het aan de late kant'', stelt M. Albers, vermogensbeheerder die namens de grote belegger Robeco wereldwijd in financiële instellingen belegt. ,,Het geeft te denken over de managementinformatiesystemen bij Fortis.''

Directeur P. P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters heeft ook weinig begrip voor de situatie. ,,Als je na 1 februari nog met een winstwaarschuwing komt, dan ben je gewoon te laat. Op die datum moet je de jaarcijfers al op orde hebben. Het is terecht dat beleggers hier geschokt op reageren.''

En de eenmalige, buitengewone last van 195 miljoen euro voor een al langer lopende interne reorganisatie? Fortis noemt een akkoord met de vakbonden over vervroegde uitdiensttreding als reden. Maar dat akkoord is al in december gesloten.