Europa sterkt bunkermentaliteit Mugabe

`Slimme sancties' van de Europese Unie laten Zimbabwe siberisch. Ze versterken alleen maar de onverzettelijkheid van de regeringspartij, die een politieke overlevingsstrijd voert. Met alle middelen.

,,Georganiseerd economisch terrorisme.'' Dat was de kwalificatie die de Zimbabweaanse minister van Informatie, Jonathan Moyo, gisteren gebruikte in een venijnige reactie op de sancties van de Europese Unie tegen Zimbabwe.

Hij verweet de Europese Unie dat ze de democratie alleen maar als voorwendsel gebruikt om de belangen van de blanke minderheid in Zimbabwe te verdedigen. Volgens Moyo toont de Europese Unie zich juist vreselijk ondemocratisch door een legitiem gekozen regering te willen wippen wier enige misdaad is dat ze de nationale onafhankelijkheid en de nationale soevereiniteit verdedigt. ,,Maar alleen een idioot gelooft dat een regering die gekozen is na een lange bevrijdingsoorlog zal vallen door zulke domme acties en sancties.''

Al sinds de onafhankelijkheid in 1980 zijn regeringspartij Zanu-PF en haar leider president Robert Mugabe aan de macht in Zimbabwe, een positie die ze hebben te danken aan hun leidende rol in de bevrijdingsoorlog. De eerste tien jaar dat ze het bewind voerden, waren de verwachtingen hooggespannen. Een wrede en bloedige actie tegen de politieke rivalen van collega-bevrijdingsbeweging Zapu werd luchthartig door de vingers gezien door de internationale gemeenschap. Onderwijs en gezondheidszorg gedijden. De economie bloeide op.

Maar aan het eind van de jaren tachtig sloeg de teleurstelling toe, zowel in het land zelf als daarbuiten, en in de jaren negentig nam die alleen maar verder toe. Economisch wanbeleid, groeiende armoe, ernstige verwaarlozing van onderwijs en gezondheidszorg, militaire interventie van Zimbabwe in Congo en toenemende zelfverrijking door regeringsvertegenwoordigers, zij voedden de onvrede onder de bevolking. Die afkeuring uitte zich twee jaar geleden in de eerste politieke nederlaag voor president Mugabe, de verwerping van een grondwetswijziging bij een referendum. Ze manifesteerde zich ook door de stormachtige opkomst van oppositiepartij MDC, die was voortgekomen uit de eens zo regeringsgetrouwe vakbeweging. Sindsdien voeren Zanu-PF en haar leider een politieke overlevingsstrijd.

Ze presenteren die strijd als een Derde Chimurenga, een nieuwe bevrijdingsoorlog. De blanke minderheid in het land, die nog geen half procent van de bevolking uitmaakt, fungeert als kop van jut. Westerse landen die kritiek leveren op het misbruik dat Mugabe maakt van zijn gigantische presidentiële bevoegdheden om de meest elementaire democratische rechten te schrappen, worden als `neokolonialen' aan het kruis genageld. Onafhankelijke buitenlandse waarnemers en journalisten wordt in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 9 en 10 maart de toegang tot het land ontzegd.

Mugabe en kornuiten hebben de laatste twee jaar laten zien dat ze geen middel onbeproefd laten in hun nieuwe bevrijdingsoorlog. Politie en leger hebben ze gepolitiseerd, een rechtssysteem aangetast dat een lichtend voorbeeld was voor heel Afrika, een kiessysteem gewijzigd om miljoenen potentiële tegenstanders buitenspel te zetten. Wetteloze landbezettingen hebben ze aangemoedigd en ze hebben hun toevlucht genomen tot een uiterst gevarieerd arsenaal aan politiek geweld. Zeker honderd politieke tegenstanders zijn gedood. Duizenden vermeende sympathisanten van de oppositie zijn bedreigd, in elkaar geslagen of gemarteld. Grote delen van het platteland zijn bezet door regeringsgetrouwe milities en honderdduizenden dorpelingen worden geïntimideerd.

In dat licht bezien komen de sancties van de Europese Unie al rijkelijk laat. De presidentsverkiezingen van half maart zijn al beslist: door het politiek geweld van de laatste jaren. Eerlijke en vrije verkiezingen zijn onder de huidige omstandigheden uitgesloten. Aanwezigheid van Europese waarnemers bij die verkiezingen had daarin geen verandering gebracht.

Zoals ook Europese `slimme sancties' de zorgvuldig voorbereide overwinning van de 78-jarige Mugabe niet meer kunnen verhinderen. Mevrouw Mugabe zal het ongetwijfeld vervelend vinden dat ze haar kerstinkopen niet meer traditiegetrouw in Londen kan doen door de Europese reisbeperkingen. Haar man en de mindere goden in zijn regering hebben hun geld allang van Europese rekeningen gehaald, zodat een bevriezing van tegoeden hen niet kan treffen. De sancties versterken alleen de bunkermentaliteit van de Zimbabweaanse regering. Ze geven haar nog meer reden om door te gaan met `de bevrijdingsoorlog tegen het neokoloniale Westen', die in werkelijkheid een strijd tegen de eigen bevolking is.