Cultus rondom de dictator

The King of Communism heet de Britse documentaire die de VPRO vanavond uitzendt in de serie portretten van politieke leiders uit de recente geschiedenis. Die `king' is Nicolae Ceausescu, de Roemeense dictator die met zijn vrouw Elena met kerst 1989 voor een vuurpeloton eindigde. Eigenlijk gaat de documentaire meer over de cultus die in de jaren zeventig en vooral tachtig rond de Roemeense leider werd opgebouwd. Paul Niculescu Mizil komt aan het woord, de toenmalige partijbons die nog steeds gelooft dat het volk dat de Ceausescu's toen toejuichte dat vrijwillig en met overtuiging deed; de toenmalige hofdichter Corneliu Vadim Tudor (tegenwoordig neo-fascistisch politicus) die `Nicu' en Elena indertijd poëtisch ophemelde (,,Ik wilde haar verfijnen'') en die Ceausescu nog altijd beschouwt als een staatsman van wereldformaat. Ze krijgen in de film gezelschap van een groot aantal mensen die indertijd een rol speelden in de persoonsverheerlijking, arbeiders en acteurs, choreografen en tv-verslaggevers, schrijvers en dichters en architecten en censors. Sommigen van hen schamen zich nu om wat ze toen deden. De enige die toegeeft indertijd te hebben gemerkt hoe zeer Ceausescu werd gehaat is de acteur die de titelrol speelde in de film die over Ceausescu's leven werd gemaakt: het publiek vereenzelvigde hem met de Ceausescu die hij speelde en behandelde hem navenant: met weerzin en haat.

De documentaire belicht de absurditeiten van een cultus, de gigashows in de stadions die Ceausescu in 1972 bij een bezoek aan Noord-Korea van Kim Il Sung had afgekeken (hetgeen onvermeld blijft), de houten appelen en plastic kazen die Ceausescu op zijn door de televisie uitvoerig verslagen inspectietochten te zien kreeg, het monsterlijke paleis dat hij liet optrekken. Kleine schoonheidsfoutjes doen helaas afbreuk aan het geheel. Ceausescu's dictatuur wordt `exotisch' genoemd. Dat woord alleen kan worden gebruikt door iemand die die dictatuur niet van nabij heeft meegemaakt: er was absoluut niets exotisch aan het leven in Roemenië in de jaren tachtig of aan de aard van de dictatuur. Ook blijft onvermeld dat de neergang van Ceausescu's populariteit – zeker onder intellectuelen – al in de vroege jaren zeventig begon, en niet pas tien jaar later. Het is ook op zijn zachtst gezegd onjuist de nu regerende sociaal-democraten zonder verdere toelichting uit te maken voor `communisten'.

VPRO's import: Politieke kopstukken, Ned.3, 0.00-1.02u.