Prinsessenwoorden

Weet u waarom een mouwloze trui een spencer heet? Dat komt doordat hij door George John, de tweede graaf van Spencer (1758-1834), in de mode is gebracht. Volgens sommigen verloor Spencer tijdens een jachtpartij een pand of mouw van zijn jas, waarna hij de andere er ook maar afscheurde. Volgens anderen wedde hij op een gegeven moment dat hij in z'n eentje de mode kon veranderen door iets ongewoons te dragen.

Wat mij altijd heeft verbaasd is dat één persoon in staat zou zijn de mode te veranderen. Goed, stel dat Spencer tijdens een jachtpartij de pand van zijn jas scheurde. So what! Dat betekent toch nog niet dat anderen zich ook zo gaan kleden?

Maar ik was een beetje dom, want modetrends worden juist vaak door één spraakmakend persoon in gang gezet. In Nederland zijn wij niet gewend dat het koningshuis wat dit betreft een grote rol speelt. Mogelijk vinden de hoeden van Beatrix in bepaalde kringen gretig aftrek, maar je kunt niet zeggen dat onze vorstin een stempel op de Nederlandse mode heeft gedrukt. Zo ontmoet ik ook maar zelden jongens die zich als Willem-Alexander willen kleden, of die door hem per se marinier willen worden.

Nee, dan Máxima. Vorige week kocht ik mijn eerste Máximaburger, een met oranje paneermeel bedekte hamburger in de vorm van een kroon. In totaal moeten er inmiddels tientallen Máximaproducten op de markt zijn, en zonder twijfel zal Máxima ook veel invloed op de mode krijgen. Nu al schijnt er meer vraag te zijn naar bruidsjurken met extra lange sleep en met mouwtjes zoals De Jurk. Wat de Oranjes in hun protestantse kleurloosheid in geen eeuwen is gelukt, heeft de geblondeerde Argentijnse binnen een jaar voor elkaar gekregen. Nog even en we dansen hier allemaal de tango. De vraag is hoe lang die invloed standhoudt. Als je kijkt naar de prinsen en prinsessen die in onze woordenschat verstopt zitten, dan zijn prinsessen in de minderheid.

Bij een eerste inventarisatie vond ik er slechts vijf. Zo zijn de Sole Alexandra (gepocheerde zeetong) en de Alexandrakip genoemd naar de Deense prinses Alexandra (1844-1925), die in 1863 trouwde met de Engelse kroonprins Edward. Charles Dickens schreef over haar: ,,De bruid was erg bleek en haar gezicht drukte verwondering en vrees uit. Maar het was niet het gezicht van een gewone bruid, niet alleen maar een verlegen meisje, nee, het droeg een apart karakter, het toonde de bereidheid een rol te spelen...''

De Anna Paulownaboom, een sierboom met klokvormige bloemen, is in 1835 door twee Duitse plantkundigen genoemd naar de van oorsprong Russische prinses Anna Paulowna Romanow (1795-1865). De Engelse prinses Charlotte (1796-1817), de dochter van koning George IV, leeft voort in de charlotte-russe, het roomijspuddinkje met lange vingers. Dit toetje is waarschijnlijk bedacht door de Franse kok Antonin Carême; het heette eerst Charlotte à la Parisienne, maar halverwege de 19de eeuw werd die naam veranderd om te kunnen behoren tot de gerechten `à la Russe', wat indertijd de modieuze aanduiding was voor alles wat bijzonder verfijnd was. Er zijn trouwens ook bronnen die zeggen dat dit toetje heet naar de Engelse koningin Sophie-Charlotte (1744-1818).

Neroli-olie, uit oranjebloesem gedistilleerde olie, is genoemd naar de ontdekster ervan, Anna-Maria de la Tremoïlle, de Franse vrouw van de Italiaanse prins van Nerole. Anna-Maria parfumeerde er alles mee: haar halsdoeken, briefpapier en lakens.

Doornroosjeslaap, door Van Dale omschreven als `lange slaaptoestand', doet eigenlijk niet mee want die heet naar een sprookjesprinses, maar de palatine, een bontmanteltje of bontkraag voor dames, heet naar alle waarschijnlijkheid zo naar prinses Palatine, Anna van Gonzaga (1616-1684), die dit kledingstuk omstreeks 1676 in de mode bracht.

Helaas slecht nieuws over de prinsessenboon: die is niet naar een bepaalde prinses genoemd, maar volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal gaat het hier om `boonen die zoo fijn zijn dat ze als spijs voor prinsessen kunnen dienen'.

Welke prinsessen zag ik over het hoofd? Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Voor een samenvatting hiervan zie op vrijdag www.nrc.nl