PARTIJEN BROEDEN OP GOEDE SLOGAN EN FLIRTEN ONDERTUSSEN IN HET KABINET

Het blijft tobben met de verkiezingsslogans van de meeste Nederlandse politieke partijen. Zelden komt men uit bij de in andere democratieën gebruikelijke eenvoudige aansporing om voor een bepaalde persoon te stemmen. Dat deed bijvoorbeeld (na een zeer lange interne discussie) de PvdA in 1994 met `Kies Kok', maar ook het CDA in 1986 met het al wat taaiere `Laat Lubbers zijn karwei afmaken', in 1989 gevolgd door `Verder met Lubbers'. Voorwaarde voor zo'n campagnekreet is wel dat een partij moet beschikken over een lijsttrekker als een politiek A-merk. Laat Balkenende zijn karwei beginnen! Doe Dijkstal! Meer met Melkert! Het klinkt op een of andere manier niet goed.

Alle lijsttrekkers van de grotere partijen zijn debutanten, met relatief geringe naamsbekendheid en dus wijken campagnestrategen uit naar de niet-persoonsgerichte leuzen. Grofweg vallen er hierbij twee typen electorale strijdkreten te onderscheiden, namelijk: het doordenkertje en de waarheid-als-een-koe.

D66 is vooral sterk in het eerste type. In 1994 kwamen de Democraten met de kreet `U wint!': eigenlijk een dubbelzinnige woordgrap verwijzend naar zoiets als dat de kiezer altijd gelijk heeft maar ook een hint: U wint als u op D66 stemt. D66 wérd in 1994 de morele winnaar van de verkiezingen maar het is de vraag of dat aan het motto lag. Vier jaar later scoorde D66 met het niet minder dubbelzinnige `Voor de verandering' aanzienlijk slechter. Het is nu afwachten of alle kiezers de nuance aanvoelen in de vigerende leuze van D66: `Maak het verschil'.

Een leuze van het type waarheid-als-een-koe valt waar te nemen bij de PvdA: Samen Sterk. Samen zwak, zou immers opvallender zijn, maar niet erg aanspreken. De sociaal-democraten blijven in de buurt van het motto `Sterk en Sociaal' uit 1998. In beide gevallen gaat het om kreten waar niemand tegen zou zijn en waar nog vaag de socialistische nestgeur van het kernbegrip `solidariteit' omheen hangt. Hoewel ook het CDA aanspraak maakt op het gebruik van het woord samen, zoals in de nogal-wiedes-slogan van 1998 `Samenleven doe je niet alleen'.

zelfs met bierreclame...

Als het om slogans gaat, geldt het adagium `beter goed gestolen dan slecht bedacht'. Dat illustreert bijvoorbeeld ex-Leefbaar Nederland lijsttrekker Pim Fortuyn met zijn bon mot: ,,Ik doe wat ik zeg en ik zeg wat ik doe''. Deze vondst ontleent Fortuyn aan het motto van het eerste paarse kabinet.In de regeringsverklaring op 31 augustus 1994 zei Kok onder meer: ,,Het doeltreffend en democratisch functioneren van het openbaar bestuur is een eis die de samenleving stelt: een samenleving die het recht heeft op een bestuur dat zijn eigen kunnen niet overschat, maar dat zegt wat het doet en doet wat het zegt''. En dat was bedoeld als nieuwe houding na zoveel jaren door confessionelen beheerste byzantijnse machtspolitiek.

De andere slogan van Fortuyn, `At your service', komen wij in het Nederlands vertaald tegen bij de SGP: `Tot Uw dienst'. Hier zien we een illustratie van hoe dezelfde woorden door verschillende mensen uitgesproken een totaal andere betekenis kunnen hebben. Waar Fortuyn zijn gehoor wil verzekeren van zijn populistische dienstbaarheid, doelen de theocratische mannenbroeders op dienstbaarheid aan het Hogere: ,,Allereerst wordt met dit motto aangeduid, dat de SGP wil staan in de dienst van de Heere en publiekelijk de overheden en het volk wil oproepen om Hem te dienen en te eren.''

De ChristenUnie is uitgekomen op de verrassende leuze `Duidelijk, eerlijk, echt, ChristenUnie dus'. De associatie met een biermerk was nog sterker aanwezig in de concept-leuze die studenten marketing in 1996 bedachten voor de GPV (dat met de RPF is opgegaan in de ChristenUnie): ,,Heerlijk, helder, GPV.'' Ook de slogan `Doe normaal' zou voorafgaand aan de huidige campagne in de top van de ChristenUnie onderwerp van bespreking zijn geweest. Nu luidt de titel van het verkiezingsprogram: `Durf te kiezen voor normen'. ,,Doe normaal, dat is wel wat we bedoelen'', zei lijsttrekker Kars Veling bij de presentatie van het ontwerp-verkiezingsprogramma in september vorig jaar.

Er was een tijd dat confessionele partijen duidelijker symbolen hanteerden om hun kiezers te werven. Een tentoonstelling van verkiezingsaffiches door het Groningse Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, die afgelopen vrijdag werd geopend, weerspiegelt ingrijpende veranderingen in de campagnes. De zwaar ideologisch geladen affiches van het interbellum, waar confessionele partijen gebruikmaakten van kruis en zwaard, maakten in de jaren zestig plaats voor zakelijke verpakte ideologie in een uitgekiende huisstijl. Campagnes worden nu niet zozeer gevoerd via het raambiljet als wel via de elektronische media. Met als gevolg dat partijen zich gedwongen voelen reclamebureaus in de arm te nemen voor het bedenken van hun slogans. Opmerkelijk hierbij is de overstap van GroenLinks van het reclamebureau N=5 dat de partij als oppositiepartij in de markt wilde zetten naar het Amsterdamse bureau Capital-e dat de kreet `Kies voor een nieuw evenwicht' bedacht. Deze slogan duidt erop dat Paul Rosenmöller en zijn mensen klaar staan om mee te regeren. O. Christern, managing director van N=5, zei in de media dat zijn bureau na bestudering van de handel en wandel van GroenLinks vond dat er maar één strategie voor de hand lag: de partij opdienen als sterke oppositiepartij die belangrijke zaken aan de orde stelt. Maar dat vond de leiding van GroenLinks geen goed plan.

In het licht van de Kamerverkiezingen begint het kabinet intussen verschijnselen van ontbinding te vertonen. Twee weken geleden weigerden drie ministers mee te tekenen voor het besluit om een nieuw gevechtsvliegtuig mee te ontwikkelen met de Amerikanen. En nu wil VVD'er Hoogervorst zijn eigen weg gaan bij het ontwikkelen van een nieuwe WAO-regeling. Een bewindsman van de PvdA, afgelopen zaterdag op een partijmanifestatie in Arnhem, onderkende de verschijnselen, maar ziet er geen kwaad in. ,,Het is niet te vergelijken met de slechte sfeer tussen CDA en PvdA in 1994. Paars drie blijft mogelijk.''

Het CDA gaat morgen op campagne naar onder meer Tilburg en Maastricht. Aanstaande vrijdag en zaterdag stellen de Christendemocraten als laatste grote partij het program en de kandidatenlijst vast.

De Eerste Kamer bespreekt deze week de initiatiefwet van de VVD'er Vos en de PvdA'er Van Heemst om drugspanden te kunnen sluiten.