De snelle opmars van het Kamerlid Nebahat Albayrak

Vier jaar geleden was zij een grote onbekende met een exotische naam. Nu wordt het Tweede-Kamerlid Nebahat Albayrak genoemd als een mogelijke bewindsvrouw.

Opeens had Diana Euser die ingeving. Telkens weer zag zij haar vriendin Nebahat Albayrak, met wie zij en diens zusje Nurgül per huurauto door Turkije trok, zeer gemakkelijk contacten leggen met wildvreemden. Dan vertelde zij uitvoerig en in begrijpelijke bewoordingen over haar werk als beleidsmedewerker op het ministerie van Binnenlandse Zaken, en haar leven in Nederland. Zij kon op haar beurt aandachtig luisteren naar allerlei verhalen van haar gesprekpartners. Zij was betrokken bij de mensen, en die hadden ontzag voor haar. ,,Weet je wat,'' zei Diana tegen Nebahat Albayrak, ,,je zou het goed doen in de politiek.''

De meiden moesten erom lachen.

Ruim twee jaar later, in november 1996 werd Nebahat Albayrak (33 ) gescout voor de Partij van de Arbeid. Anna Sastromedjo, haar collega bij de directie integratiebeleid op het ministerie van Binnenlandse Zaken, kon vrij snel het gevoel van Euser bevestigen. ,,Ik had meteen door dat zij bijzonder geknipt was voor een politieke functie.'' Albayrak was gedreven, had een niet te stillen honger naar informatie, was rationeel en beschikte over inzicht, aldus Sastromedjo. Zij zag Albayrak ook moeiteloos overschakelen van de ene naar de andere `code'. Het ene moment was zij ambtelijk of juist weer bestuurlijk, dan Turks en dan weer Rotterdams. Zonder eigen karakter? ,,Integendeel. Die moet ik vastgrijpen, ik moet haar winnen voor de partij, dacht ik nog,'' zegt Sastromedjo. Om te voorkomen dat een andere partij dit talent zou inlijven, polste zij of Albayrak misschien...

En zo liep Jacques Wallage, toen nog fractievoorzitter van de PvdA, Albayrak tegen het lijf op een bijeenkomst van Multi-Etnische Vrouwennetwerk, dat Wallage zelf had helpen oprichten om `de meest kwetsbare groep een plaats in het machtsblok' te geven. ,,Twee jonge, modern geklede en zelfbewuste vrouwen,'' zo herinnert Wallage zich Albayrak en haar twee jaar jongere zusje Nurgül. ,,Nebahat straalde ook ambitie uit, en rust. Aan de ene kant was zij heel gejaagd, aan de andere kant ook enorm rustig. Dit komt omdat ze innerlijk weet wat zij wil.''

Na enkele ontmoetingen met Albayrak attendeerde Wallage, tegenwoordig burgemeester van Groningen, de selectiecommissie-Dunning op het bestaan van Albayrak. Anderhalf jaar nadat zij lid van de partij werd, zat zij op de vierde rij, schuin achter de fractievoorzitter, in de Tweede Kamer der Staten Generaal. `Het is niet te geloven, het is me gelukt,' was de enige vreugdekreet die Albayrak liet horen. ,,Nebahat was er nuchter onder. Het lukt haar altijd,'' zegt zusje Nurgül.

Hoewel zij zich buitengewoon kan ergeren aan overbodige, irrelevante verwijzingen naar haar Turkse achtergrond moest Albayrak ook in de fractie overbezorgde arrivés in de politiek geruststellen. Die zagen in haar afkomst aanvankelijk een mogelijk gevaar, een geoliede marmerenvloer die haar onderuit kan halen, terwijl zij daar juist een verrijking in ziet. Toen zij in aanmerking kwam voor het zware asieldossier, werd zij door Wallage gewaarschuwd voor de moeilijkheden die zij tegemoet zou kunnen komen. Hij was er bang voor dat de migrantendochter op zijn minst zelf voor dilemma's zou komen te staan, in het ergste geval ernstige conflicten met gehaaide vluchtelingen zou krijgen.

Jaren later kwam Wallages voorspelling uit, zijn angst echter niet. Albayrak moest enige tijd door de politie beveiligd worden na dreigementen met de dood door vluchtelingen die niet gecharmeerd waren van Albayraks opvatting dat Noord-Irak veilig genoeg was om ernaar terug te keren. Albayrak bleek niet gevoelig voor agressie en de gevreesde dilemma's bleven ook uit. Zij bepaalt haar standpunten niet vanuit haar etniciteit, maar vanuit haar overtuiging in de sociaal-democratie, zei zij destijds.

Harry van den Bergh, voorzitter van VluchtelingenWerk Nederland, rekent Albayrak haar stellige standpunten inzake Noord-Irak niet aan. ,,Zij liet zich niet beïnvloeden door radicale vluchtelingen met hun politieke doelstellingen. De meeste Irakese vluchtelingen waren het met haar eens.''

Femke Halsema van GroenLinks roemt Albayrak om haar stellige houding in haar botsing met de toenmalige staatssecretaris en partijgenoot J. Cohen. Deze wilde alleenstaande minderjarige asielzoekers, ama`s, na hun zestiende kunnen uitzetten. ,,Terwijl Cohen dacht: wie is die Albayrak, daar wals ik over heen, heeft zij toch haar rug rechtgehouden en is zij een gevecht met haar eigen fractie aangegaan en die ook wel gewonnen. Jammer dat zij akkoord is gegaan dat de ama's nu automatisch worden teruggestuurd als zij achttien worden.''

Als zij eerlijk is, moet Albayrak soms toegeven dat zij zich verbaast over de vele complimenteuze opmerkingen over haar ,,natuurlijke politieke behendigheid'' (Wallage). Zo nieuw was de politiek ook weer niet voor haar. Zoals de meeste moderne Turks meisjes in Nederland moest zij immers van jongs af aan heel subtiel en diplomatiek manoeuvreren om te kunnen doen wat zij wenste zonder daarbij haar ouders te schofferen. Zo vertelde zij het terstond aan haar vader als een jongen op het schoolplein de jacht op haar had geopend. Door die openheid bereidde ze haar vader voor op mogelijke roddels. Haar angst was dat haar vader in zo'n geval haar anders van school zou halen.

Het scheelde niet veel of Nebahat Albayrak was nooit geboren geweest. Haar moeder Zahide had al vier koters die zij alleen moest opvoeden omdat haar man in Nederland zat. Zij overwoog eventjes om de foetus te laten weghalen nadat zij voor de vijfde keer zwanger raakte. Haar kinderloze zus verbood dat haar en zo kon Nebahat tegen de dageraad op 10 april 1968 alsnog het licht zien in het stadje Sivas, centraal-Turkije.

Haar moeder voegde zich op 20 juli 1970 met de kinderen bij haar man in Rotterdam-Zuid. Haar vader werkte als steigerbouwer bij Shell. Hij zou later vallen en arbeidsongeschikt worden. De oudste dochter, verzorgde haar zusjes als de moeder aan het inpakken was in een koekjesfabriek. ,,We werkten lang en hard,'' zegt Zahide Albayrak. ,,Ik kon mijn kinderen slechts een keer per week wassen.''

,,Nebahat was altijd al ambitieus,' zegt haar moeder. Op de lagere school al. Eens trof ze haar dochter midden in de nacht bovenaan de trap aan. Nebahat, gekleed en met haar schoolboeken op schoot, wachtte tot het tijd was om naar school te gaan: zij wilde niet te laat komen. ,,Zo graag wilde ze leren.''

,,Nebahat was een aardig leerling, maar ook weer niet zo dat ze bijzonder opviel,'' herinnert Rob van Sloten zich nog. Van Sloten was haar leraar Nederlands aan de scholengemeenschap Van Oldenbarneveldt, waar zij eerst de havo en daarna het atheneum volgde. ,,Turkse kinderen wilden allemaal arts en advocaat worden. Daar werkten ze ook naar.''

Albayrak hoorde bij de lichting van de bright ones, zoals haar leraar Maatschappijleer, Andries van der Wal, in de vijfde klas van hetatheneum het zegt: ,,Die hebben allemaal doorgestudeerd en zijn allemaal goed terechtgekomen. Nebahat was een van de weinige allochtonen in de klas. Temidden van Nederlandse kinderen werd zij een Rotterdamse. Zij was toen al in de politiek geïnteresseerd.'' Van der Wal zag ook dat de vader de zusjes Albayrak stimuleerde moderne vrouwen te zijn. Zijn dochters mochten meteen hun rijbewijs halen. ,,Dan liet hij zich door zijn meiden rijden, zo trots was hij.''

In werkelijkheid was het vooral haar moeder die Nebahat, haar zusjes en broers de importantie van het studeren inprentte. Zelf kan zij niet lezen of schrijven, wat zij nog steeds als een enorm gemis ervaart. ,,Misschien wilde ik daarom dat al mijn kinderen gingen studeren.'' Zij voorkwam dat haar dochter na het vwo bankbediende werd, terwijl haar man Nebahat al zag achter het loket van de Rabobank in Rotterdam-Zuid. De bankdirecteur bood Albayrak, die hij kende van het tolken voor haar vader en andere oudere Turken bij de afhandeling van hun geldzaken, een baan aan om de taalproblemen met Turkse klanten te verhelpen. ,,Zijn dochter een bankbediende, vond mijn man prachtig, een enorme prestatie,'' zegt Zahide Albayrak. Hij vond, zegt zij, een universitaire studie te veel geld kosten. Drie dagen voor het einde van de inschrijftermijn reed hij haar persoonlijk naar Leiden. Zahide: ,,Ik zei hem: we gaan niet naar Mekka als je niet eens geld hebt voor de studie van je dochter.''

Nebahat Albayrak wordt door allen gekenmerkt als gedreven en ambitieus. Wallage zoekt de verklaring van de drijfveren in haar achtergrond. Hij vergelijkt haar met de arbeiderskinderen die na de oorlog het publieke leven domineerden. ,,Ook die ontwikkelden zichzelf en ze werkten zich op vanuit een achterstandspositie. Nebahat is bewust van het feit dat zij een migrantenkind is. Zij voltooit de emancipatie van haar familie.''

De weinige kritiek die er is op Albayrak komt vreemd genoeg uit de hoek van 'beroepsturken'. Seyfi Özgüzel, duo-voorzitter van Duurzaam Nederland, vindt Albayrak een uitstekend Nederlands Kamerlid. `Nederlands', want hij ziet geen verschillen tussen Albayrak en andere goede Kamerleden. Terwijl velen dit juist als kenmerk van een voltooide emancipatie zien, ziet Özgüzel dit als een gemiste kans. ,,Als zij zich als Turkse, islamitische had geprofileerd, had zij meer participatie van allochtonen in de samenleving kunnen bewerkstelligen.'' zegt Özgüzel, vier jaar geleden nog kandidaat voor de PvdA (64ste plaats).

Hij meent dat Albayrak op zijn minst discussie in de eigen fractie had moeten losmaken en zo de partij helpen een beter antwoord te vinden op populisten als Pim Fortuyn. Die gooit moslims op één hoop en Albayrak dient hem niet van repliek, is zijn kritiek. ,,Maar misschien zou zij daar wel een grotere culturele, Turkse en islamitische bagage voor nodig hebben gehad,'' beweert Özgüzel. ,,Tenzij je je distantieert van je allochtone afkomst, hoef je als allochtoon ook niet meer te presteren.''

Zij heeft juist een lans gebroken voor de multiculturele samenleving, vinden onder meer Wallage en Van den Bergh, door gewoon te presteren zonder daarbij de nadruk op haar komaf te leggen. Albayrak weigerde zich juist als `huisallochtoon' te laten vertroetelen door de PvdA, weet Wallage nog. Zij wilde ook niet alleen de Turkse gemeenschap vertegenwoordigen, maar de hele samenleving. ,,Daar was ik aanvankelijk wel bezorgd om,'' zegt Wallage. ,,Je ziet vaker bij mensen die van de tweede naar de eerste rang doorschuiven dat ze helemaal vergeten waar ze vandaan komen, ze worden een soort bounty. Mijn angst bleek ongegrond te zijn.''

Van den Bergh vindt Albayrak juist een symbool voor mensen uit `eenvoudige kringen'. ,,Haar politiek leven wordt hierdoor gedreven. Zij wil een voorbeeld zijn voor Turkse vrouwen in Nederland. En een beter antwoord dan zij is er niet voor de braaksels van Fortuyn. Oneerlijk? Misschien wel, maar dit heeft zij zichzelf opgelegd, dit is een deel van haar missie.''

Vier jaar geleden nog zagen sceptici een excuus-Truus die na vier jaar even geruisloos vervangen zou worden door een andere exotische stemmentrekker. Nu wordt zij geroemd om haar vakmanschap. ,,Nebahat is representatief voor nieuwe allochtonen,'' vindt haar collega Halsema van GroenLinks. Prominente PvdA'ers menen dat het raar moet lopen wil zij niet een post krijgen in het volgende kabinet. ,,Zij is een professionele politica met een enorme potentie,'' zegt Wallage. ,,Zij heeft alles in zich om een goede bewindsvrouw te zijn.'' Dat leidt hij af uit de prestaties van Albayrak in de Kamer. Zij maakt volgens hem geen fouten ook al is zij vermoeid. Zij kan goed samenwerken met ambtenaren. Ook is zij in staat de mediadruk aan te kunnen.

Dubbele loyaliteit? Wallage: ,,Wij hebben daar vaak over gesproken. Bij haar speelt dat geen rol. Zij kan zich op meerdere plekken even goed bewegen, maar bovenal voelt zij zich een Rotterdamse. Of ik haar de geheimen van ons land toevertrouw? O ja, zeker.''

Zusje Nurgül: ,,Het parlement stond zo ver van ons af. Onhaalbaar. En nu valt haar naam in verband met een post in het kabinet. Wat een carrière. Geweldig!''