WAO dreigt paars te splijten

Premier Kok nam gisteren afstand van uitlatingen van staatssecretaris Hoogervorst (VVD) over de WAO. Het CPB leverde nieuwe munitie voor de strijd tussen VVD en PvdA.

Na jaren van politieke ruzies, langdurige plannenmakerij in een brede commissie van deskundigen (de commissie-Donner) en maanden van moeizaam onderhandelen tussen werkgevers en werknemers in de Sociaal-Economische Raad (SER) is de besluitvorming over een nieuw WAO-stelsel in een laatste, en meest spannende fase gekomen. Spannend omdat de grote politieke partijen er traditioneel hopeloos verdeeld over zijn. Gisteren nog trapte premier Kok (PvdA) onmiddellijk op de rem toen staatssecretaris Hoogervorst (VVD) afstand nam van het SER-voorstel nadat het Centraal Planbureau een kritische analyse had gepresenteerd.

Dát vergaande hervormingen nodig zijn, is geen discussiepunt meer, omdat het aantal arbeidsongeschikten anders ruim over de miljoen gaat. Waar andere landen in de Europese Unie hun werklozen hebben, heeft Nederland zijn zieken en arbeidsongeschikten. Maar hoe effectief de nu voorgestelde maatregelen zijn en hoe hard de gevolgen moeten zijn voor werkgevers en werknemers, is onderwerp van politieke strijd waarin de PvdA en VVD traditioneel de boventoon voeren. De door de SER gemaakte schets van het nieuwe stelsel is de opmaat voor het voorstel waarmee het kabinet nu moet komen. Het kabinet zal het definitieve SER-voorstel afwachten, zo zei Kok gisteren. Hoogervorst had een dag eerder nog gezegd dat dat niet meer nodig was na de analyse van het CPB.

Het planbureau leverde nieuwe munitie voor de volgende discussiepunten:

De SER wil alleen nog mensen die duurzaam, volledig arbeidsongeschikt zijn, een WAO-uitkering geven. Als de keuringsarts vaststelt dat de zieke werknemer de komende vijf jaar geen kans op herstel heeft, krijgt hij de uitkering. Deze moet wel vijf procent hoger worden. Volgens het CPB gaat hier een grote aanzuigende werking vanuit. VVD is tegen een hogere uitkering, CDA en PvdA niet. PvdA'er Smits noemde het deze week echter ,,geen halszaak''.

De SER verwacht dat door duidelijker medische criteria en een strengere keuring nog maar 25.000 zieke werknemers per jaar in de WAO komen, tegen 100.000 nu. Het CPB zegt de verbetering van de keuringspraktijk niet te kunnen kwantificeren. Het meest concrete effect is dat op korte termijn meer keuringen gedaan moeten worden, waardoor het tekort aan keuringsartsen verder oploopt. De VVD verwacht niet dat keuringen echt beter zullen worden. PvdA en CDA sluiten op dit punt voorlopig aan bij de SER.

De periode waarin de ziektewet geldt, wordt verdubbeld naar twee jaar. In het tweede jaar krijgen zieke werknemers echter nog maar zeventig procent van hun loon. Vakbonden en werkgevers zeggen ,,harde afspraken'' te maken dat ze geen bovenwettelijke aanvullingen meer zullen afspreken in

CAO's. Arbeidsrecht-hoogleraar P. van der Heijden acht dit in strijd met de contractsvrijheid van CAO-onderhandelaars, schrijft hij in het blad OR-informatie. Ook het CPB heeft hier twijfels over. Bovendien denkt het CPB dat er andere collectief of individueel bijverzekerde aanvullingen zullen komen die een negatief effect zullen hebben op het aantal uitkeringen die verband houden met ziekte en arbeidsongeschiktheid. Geen van de grote partijen is tegen verlenging van de ziektewetperiode en de 70 procents uitkering in het tweede jaar.

Omdat werkgevers straks ook het tweede ziektejaar loon moeten doorbetalen en zij gedeeltelijk arbeidsongeschikten in beginsel in dienst moeten houden, wordt voor hen de zogeheten Pemba-boete afgeschaft. Deze regeling houdt in dat bedrijven meer WAO-premie moeten betalen als een werknemer de WAO instroomt. VVD en PvdA zijn tegen afschaffing van de Pemba, omdat deze regeling nog maar vier jaar geleden is ingevoerd en pas nu begint te werken. Het CDA is wel voor afschaffing van de Pemba-boete.