Venus als spuugbeestje

Jan Wolkers woont op Texel en daar heeft hij een achtertuin. In die achtertuin groeit en kruipt en leeft en scharrelt van alles. En Jan Wolkers is iemand met een open oog voor dat gegroei, gekruip, geleef en gescharrel. De VPRO heeft voor Villa Achterwerk gebruikgemaakt van dat open oog en die achtertuin, en van Wolkers' vermogen om daar aanstekelijk over te vertellen. In de serie De achtertuin van Jan Wolkers stapt Wolkers steeds weer zijn tuin in en laat zien wat daar te vinden is.

Vruchten van de gele lis bijvoorbeeld, een soort grote groene peulen die verschijnen nadat de lis gebloeid heeft. Het klinkt niet heel opwindend en ze zien er ook niet heel opwindend uit. Maar dan komt Wolkers. Die zegt dat je eerst maar eens zo'n peul moet openmaken. Dat je dan de zaden daarbinnen ziet zitten ,,als in een pak beschuit''. Hij laat het zien en ja, kleine ronde schijfjes, strak verpakt: ,,Verkade had het niet beter kunnen bedenken.'' Vervolgens maakt hij van die peulen ook nog een soort beestjes die hij `biggetjes' noemt, al staan ze wel hoog op de pootjes. Meer als wrattenzwijntjes zo hoog. Ze zijn verrukkelijk om te zien. ,,Daar hoef je geen opleiding voor te hebben als beeldhouwer of zo'', zegt Wolkers, ,,dat kan iedere jongen.''

Wolkers heeft het veel over jongens. Eén keer maar denkt hij eraan dat meisjes misschien ook kijken. Dat komt waarschijnlijk omdat hij zich, al vissend en knutselend in zijn tuin, helemaal inleeft in de jongen die hij was. Een jongen die door een meisje erg nat gezoend werd, waardoor hij het gevoel had dat hij moest controleren of er geen spuugbeestjes op zijn gezicht zaten. Hij lokt er een tevoorschijn uit zijn bel spuug: ,,Kijk eens, kijk eens, kijk eens, kijk eens – moet je kijken...'' zegt hij bezwerend. Natuurlijk doet het schuimende groene diertje hem denken aan de uit het schuim van de zee oprijzende Venus – daarvoor is Wolkers Wolkers.

Hij is een enthousiaste en geestige verteller, die serieus meent dat alle jongens en meisjes in de zomer met jampotjes door de weiden lopen om de kleine watersalamander te vangen en dan te genieten, net als hij zelf doet, van het schitterende gespikkelde buikje van het mannetje. Maar de beestjes moeten wel weer terug de sloot in, zegt hij educatief. Als je jong bent, wil je zo'n diertje houden. ,,Maar als je oud bent, dan weet je dat vrijheid voor zo'n beestje, dat dat je zelf ook vrij maakt.''

De achtertuin van Jan Wolkers, VPRO, zondag, Ned.3, 18.20-18.30u.