Nog leugenachtig ook

Bouwbedrijven blijken te hebben gefraudeerd en nu zijn ze met een schikking weggekomen. Geen persoonlijke straffen voor de fraudeurs. De kleine man etc. maar de grote vissen ontspringen de dans. Aldus kort samengevat de verontwaardiging van de Tweede Kamer. De Volkskrant denkt daar evenwel heel anders over. Daarin lees ik als redactioneel commentaar onder de kop Sjoemelen in de bouw: ``Bouwbedrijven moeten actief de markt opgaan en commerciële activiteiten ontplooien om geld binnen te halen. Het wordt dan erg verleidelijk valse facturen in te dienen. Werk dat je voor particulieren uitvoert en die daar dan ook voor betalen, mag je namelijk niet ook nog eens bij de overheid in rekening brengen. Daar komt bij dat bouwbedrijven steeds prestigieuzere projecten ontwikkelen waarvoor geen rijksgeld wordt gekregen. Die projecten moeten dus worden betaald uit de reguliere inkomsten van de bouwbedrijven die toch al krap zijn. Het geknoei met valse facturen komt voor de bouwsector op een vervelend moment naar buiten. Als uit accountantsonderzoek blijkt dat bouwbedrijven inderdaad hebben gefraudeerd door het indienen van valse facturen, verzwakt dat de positie van die bedrijven in onderhandelingen met de overheid als opdrachtgever aanzienlijk.''

De voorzitter van de vereniging van bouwbedrijven vindt overigens dat het allemaal best meevalt. Weliswaar schreven verschillende grote bouwbedrijven valse facturen, maar het aantal is op de duizenden rekeningen die we jaarlijks verzenden, aldus de voorzitter, slechts marginaal. Het gaat om niet meer dan enkele tientallen miljoenen euro's. Overigens is de fraude na 1999 duidelijk afgenomen. Hij ontkent niet dat ook nu nog valse facturen worden verzonden, maar volgens hem is dat een uitvloeisel van de oude situatie. Nieuwe fraude komt niet voor. De meeste van de bouwbedrijven waar dat voor gold zijn daar namelijk mee gestopt.

Nee, deze commentaren gingen helemaal niet over de bouw, maar over `sjoemelen bij het hbo'. Fraude in die sector wordt, heel anders dan in de bouw, met de mantel van begrip toegedekt.

Medio 2000 heeft de HBO-raad, onder voorzitterschap van Leijnse, een gedragscode opgesteld. In het kader van deze activiteit zaten de leden van de raad met elkaar rond de tafel te brainstormen over de vraag wat voor bepalingen zo'n code allemaal wel niet diende te bevatten. Bij die gelegenheid stak iemand de vinger op en zei: ik vind dat een hogeschool geen rijksbekostiging mag vragen voor studenten aan wie wel een diploma wordt uitgereikt maar aan wie geen onderwijs werd gegeven. Iedereen schaterlachen natuurlijk. Doe niet zo dwaas, ontnam voorzitter Leijnse de fantast het woord, welke hogeschool zou nou op het idee komen een diploma uit te reiken aan iemand die geen onderwijs heeft gevolgd? Beschaamd hield de kletskous verder zijn mond. Inderdaad, in zo'n brainstormsessie was de neiging groot je door je fantasie al te zeer te laten meeslepen.

Maar beste lezer, zo is het niet gegaan. Degene die deze suggestie deed werd volstrekt serieus genomen en zijn voorstel werd dan ook in de gedragscode opgenomen. Dat kan natuurlijk alleen maar betekenen dat men tot in de hoogste hbo-kringen wist van dergelijke frauduleuze praktijken. Toch houdt de HBO-raad vol dat niet over fraude is gesproken toen de gedragscode werd opgesteld. Het zijn dus niet zomaar fraudeurs, maar nog leugenachtig ook. Al te zwaar mogen we hen dit evenwel niet aanrekenen want, zo weten we uit de Volkskrant, als je actief de markt opmoet, wordt het wel erg verleidelijk valse declaraties in te dienen.

prick@nrc.nl