`Neger, dat is geen scheldwoord. Zwarte, dat vind ik pas een belediging'

Het woord `neger' speelt in het dagelijks leven van jonge gekleurde Nederlanders nauwelijks een rol – en al helemaal niet in een negatieve, discriminerende betekenis. En dat terwijl sinds kort zowel in Nederland als in de Verenigde Staten campagne wordt gevoerd om het woord `neger' of `nigger' taboe te verklaren, omdat het te beledigend zou zijn.

Een en ander blijkt uit een kleine rondgang langs donkere jongeren in ons land, afkomstig uit Curaçao, Suriname, Almere en Amsterdam Zuid-Oost.

,,Ik heb nog nooit een blanke Nederlander het woord neger tegen me horen gebruiken'', zegt Denotra Koeiman (20), geboren in Curaçao, maar al 14 jaar in Nederland. ,,Of negerin'', vult Jermain Lanoy (22) aan. Ook tegen hem is het n-woord nog nooit door een blanke geuit. Hij is stratenmaker, Denotra volgt een opleiding juridische dienstverlening. Ze gebruikt het woord alleen tegen vrienden of familie als ze bekvecht, of een grap maakt: ,,Dan zeg ik: `ach domme neger' of zo''. Dat het woord neger discriminerend kan worden gebruikt weet ze alleen van horen zeggen, van kennissen en familie.

,,Neger, neger, dat is een woord van vroeger'', vindt Elton Boamah (17), die `cool' gekleed is, in de stijl van de Amerikaanse hiphoppers, met wijde broek (baggy trousers, géén skatebroek, onderstreept hij). Hij heeft haast, want hij is op weg naar Almere, waar hij werkt in een hiphop-modewinkel. Ook tegen hem heeft een blanke nog nooit het n-woord gezegd, ,,maar via de computer in een mailtje gebruiken ze het wel tegen me. Dan durven mensen meer, achter de computer.''

De actie van een paar weken geleden, om het woord `neger' uit het Van Dale-woordenboek geschrapt te krijgen, vindt hij onzin. Net als de andere ondervraagden.

,,Uit de mond van sommige mensen klinkt neger natuurlijk wel als scheldwoord'', vindt Roxanna Gesser (17), fotomodel van Afro-Surinaamse afkomst in Amsterdam. ,,Maar dat wil nog niet zeggen dat het woord beledigend is. We zijn nu eenmaal negers, dan moet je ons ook zo maar noemen. Ik vind de uitdrukking `zwarte' eigenlijk beledigend.''

Ook voor Surinamers als Ray Monkou (29), Jürgen Bouva (25) en Charles Kruin (25), even over uit Paramaribo, is het woord `neger' amper een steen des aanstoots. ,,In Suriname gebruiken we het woord `neger' eigenlijk helemaal niet'', zegt Ray. Jürgen: ,,Nou, tegen een klein kind misschien, zo van: kom hier kleine neger. Of blaka boy.'' Charles: ,,Wij zeggen eerder: wat voor Surinamer ben je? Een creool? Een chinees? Of een javaan? Creool is bij ons het woord voor neger. Een netter woord.''

En nu ze in Nederland zijn, wordt het hier wel eens als scheldwoord tegen ze gebruikt? Ray: ,,Nee, je hoort wel eens iets negatiefs, zo van wat doet die zwarte gast, of wat doet die Marokkaanse gast. Alle buitenlanders worden zo, als die en die gast aangeduid. Maar neger, nee.''

Dat is geen opbeurend nieuws voor de `Stichting Eer- en herstelbetalingen slachtoffers van slavernij in Suriname', deze aanhoudende lauwe reactie op het woord `neger' door een belangrijk deel van de doelgroep. De stichting wil het woord uit de Nederlandse taal verwijderen, te beginnen bij het woordenboek. Want, schreef stichtingsvoorzitter Roy Groenberg in het blad Contrast: `De benamingen [neger en creool] zijn tijdens de slavernij en in de tijd dat Suriname een kolonie van Nederland werd, bewust bedacht om Afrikaanse mensen te negeren en te minachten.' Om met dit verleden definitief af te rekenen stond deze maand zelfs een heuse woordenboekverbranding op het programma, op 2 februari, maar die actie is voorlopig afgeblazen – mede uit respect voor het koningshuis en `het' huwelijk.

Dat aan het woord `neger' de beladen slavernijhistorie kleeft, dat zegt de ondervraagden, allemaal rond de twintig, weinig. Je krijgt een wat vage blik als je er over begint. De meer positieve hiphop-betekenis van het woord `nigga' of `nigger', zoals de zwarte Amerikaanse hiphopzangers die gebruiken, zegt hen meer. ,,Nigga of nigger, de rappers gebruiken dat uit trots'', zegt Ray Monkou. Alle ondervraagden zeggen graag te luisteren naar hiphop muziek en arrenbie (of r&b, de nieuwste vorm van rhythm & blues).

Het vriendschappelijk gebruik van het woord `neger', ironisch, plagerig of vriendschappelijk, lijkt op het gebruik van het woord `nigga' dat op veel rap- en hiphopplaten te beluisteren valt. Daarmee lijkt de Amerikaanse jurist Randall Kennedy gelijk te krijgen, die onlangs een boek Nigger. The Strange Career of a Troublesome Word publiceerde (besproken in de bijlage Boeken op 1 februari). Het woord `nigger' tot taboe verklaren, leidt volgens hem de aandacht af van serieuzer, geïnstitutionaliseerd racisme. Het is beter het woord te omarmen en in zijn verschillende betekenissen te accepteren. Het wordt door de rappers als geuzennaam gebruikt, om stoerheid en kameraadschap mee te uiten.

Het gebruik van het woord `neger' volgt, blijkt uit onze rondgang, in grote lijnen die van het woord `nigger'. Uiteraard zijn in Nederland de raciale verhoudingen milder dan in de VS. De tegenstellingen tussen blank en zwart in Amerika zijn veel scherper, zoals de Amerikaanse socioloog Bowen Paulle vorige week vertelde in de wetenschapsbijlage van deze krant. Hij onderzoekt de overeenkomsten tussen de leerlingen in de Taft Highschool in het getto van South Bronx van New York en het Augustinus College in de Bijlmer. In vergelijking met de kinderen van de Bronx, waar veel meer geweld en ellende is, zijn de kinderen in een achterstandsbuurt als de Bijlmer `heel spontaan en speels', zei hij.

De betrekkelijke relaxte en speelse houding weerspiegelt zich ook in de voorkeur voor hiphop muziek van de ondervraagden: bijna allemaal zeggen ze liefhebber te zijn van de Amerikaanse rapper Ja Rule (zie kader), en van de harmonieuze arrenbie. Ze kiezen niet voor de veel aggressievere Amerikaanse gangsta rappers, die schelden over bitches en bitch niggaz. ,,Ja Rule is goede hiphop'', zegt Remi van Ommeren (21). Jermain Lanoy vindt andere rappers – de gangsta rappers – `te druk'.

De Nederlandse rapmuziek kent weinig of geen echte gangsta rappers. Wel een paar bozige witte rappers en zeer populair is de Surinaams-Marokkaanse `geinrapper' Def Rhymz uit Rotterdam, die tussen zijn liedjes over billen en scheten schimpscheutige liedjes over `negers, Marokkanen, Turken, Chinezen en blanken' maakt (zie kader).

Toch zijn er nog wel reserves. Tegen het woord `neger' heeft hij geen bezwaar, wil Elton Boamah toch nog even kwijt wil als hij op de foto is gezet op het Bijlmerplein, `maar een blanke moet het niet zeggen.'