In Karinthië speelt de `keizer' weer met vuur

De commotie rond plaatsnaamborden in twee talen in Karinthië leek geluwd. Totdat gouverneur Haider met een referendum kwam. Gisteren beloofde Jörg Haider dat hij zich uitsluitend nog met Karinthië zal bezig houden.

In niets is loco-burgemeester Smrtnik van het Karinthische dorp Bad Eisenkappel-Vellach, vlakbij de grens met Slovenië, te onderscheiden van andere Oostenrijkers. Zijn voornaam is Franz Josef, hij woont op een alpenwei, is bioboer, houtvester en fervent jager, en zingt in vier plaatselijke koren. Alleen zijn achternaam en achtergrond zijn Sloveens, wat niet verhindert dat hij net zo snel in het Duits ratelt als in het Sloveens. En ook op de cd van het Smrtnik-kwartet, dat hij samen met zijn broers vormt, wordt in beide talen gezongen: van `Prva ljubezen' (`Elke bloem is eens uitgebloeid, alleen de eerste liefde bloeit eeuwig' – met een solo van Franz Josef) tot `Still ruht der See'.

Samen met de socialistische en eveneens tweetalige loco-burgemeester Engelbert Ojster vormt Smrtnik, lid van de Sloveense Eenheidslijst, een onafscheidelijk politiek duo. Samen proberen ze de vrede te handhaven in de gemeente Bad Eisenkappel-Vellach (2.700 inwoners), waar iets meer dan 40 procent van de bevolking Sloveens is. En dat valt niet altijd mee sinds Jörg Haider van de extreem-rechtse regeringspartij FPÖ, hier drie jaar geleden gouverneur werd, vinden ze. De subsidie voor de Sloveense radiozender, voor de tweetalige scholen, niets gaat meer automatisch, alles moet bevochten worden. ,,Gelukkig zijn slechts twee van de drieëntwintig raadsleden lid van de FPÖ.''

De nieuwste zorg van de loco-burgemeesters is het plan van Haider om een referendum te houden over de kwestie van de tweetalige plaatsnaamborden. Hoewel deze al decennia lang een heet hangijzer zijn in zuidelijk Karinthië, werd de zaak vorig jaar opnieuw actueel toen het Hooggerechtshof bepaalde dat er in gemeenten met meer dan 10 procent Slovenen tweetalige plaatsnaamborden moesten komen. In praktijk gaat het om veertien gemeenten, bestaande uit ruim honderd dorpen. Sindsdien is de ruzie weer opgelaaid.

De zaak leek geluwd met Haiders mededeling dat hij simpelweg weigert méér tweetalige plaatsnaamborden te plaatsen. Maar onlangs liet hij weten handtekeningen te verzamelen voor een referendum over deze zaak.

De loco-burgemeesters van Bad Eisenkappel worden niet vrolijk van dat vooruitzicht. ,,Haider maakt problemen terwijl ze er niet zijn'', vinden ze. ,,Slovenen en Duitstaligen gaan hier vredig met elkaar om, van de veertig verenigingen hier zijn er dertig tweetalig en veel kinderen gaan naar tweetalige scholen.'' Om hun woorden kracht bij te zetten hebben ze een bezoekje geregeld aan de kleuterschool naast het gemeentehuis: de tweetalige juffrouw leest nu eens voor in het Duits, dan weer in het Sloveens. ,,Sinds Slovenië zelfstandig is, komen er steeds meer leuke kinderboeken in die taal'', zegt ze. Ook liedjes zingen, brieven aan ouders, het mededelingenbord en activiteiten zijn volledig tweetalig. ,,Het is dubbel werk'', zegt de juffrouw, ,,maar het is goed voor de sfeer in het dorp en deze kinderen hebben straks een voorsprong als Slovenië EU-lid wordt.''

,,Er zijn weinig echte problemen in de tweetalige dorpen'', beaamt Antonia Gössinger, chef van de politieke redactie van de Kleine Zeitung, de grootste krant in Karinthië. ,,Er is wel eens mot over subsidies voor Sloveense verenigingen, of over kerkdiensten waar de pastoor te veel of te weinig duits spreekt, maar veel verder gaat het niet.'' Met een referendum probeert Haider de aandacht af te leiden van de stagnerende economie en de stijgende werkloosheid, denkt Gössinger. ,,Haider speelt in op de angst voor de Slovenen, die dateert uit de Eerste Wereldoorlog, toen Slovenië en Karinthië strijd leverden.''

Bovendien, aldus Gössinger, staat Haider graag in de schijnwerpers. Zo houdt de gouverneur, nieuws of geen nieuws, dagelijks een persconferentie. Gössinger: ,,Hij zit dan met zijn rug naar een wand die helemaal volhangt met krantenberichten over hemzelf. Allemaal negatief natuurlijk, maar dat maakt hem niets uit.''

Peter Gstettner, hoogleraar pedagogiek an de universiteit van Klagenfurt, begrijpt de angst voor de Slovenen niet. ,,De afgelopen tachtig jaar is hun aantal gehalveerd en door assimilatie wordt het aantal kleiner. Maar ja, Haider is een meester in het aanwakkeren van veenbranden. Met dat referendum wil hij de Duitstaligen laten zien dat hij over hen waakt.''

Ook de oude strijd tussen Wenen en de periferie speelt mee, aldus Gstettner. ,,Haider laat geen gelegenheid onbenut om te laten zien dat hij de keizer van Karinthië is. En veel mensen hier geloven hem: ze geloven dat hij afgelopen week in Irak was om arme mensen te helpen en goedkope benzine voor hen te regelen. Het zal nog lang duren voordat men in Karinthië volwassen wordt en over Haider denkt: dat was niks.''