`Ik denk dat velen zullen schrikken van mijn openheid'

Gedeputeerde Pieter van Geel (50) is christen-democraat. Hij is de tweede man op de landelijke kandidatenlijst die het CDA komende week moet vaststellen. Intake-gesprek met de onderkoning van Noord-Brabant. `Wat ik vind van de WAO? Nee, daar heb ik te weinig zicht op.'

De Brabantse gedeputeerde Pieter van Geel geldt in CDA-kring als een belofte voor de toekomst. Afgelopen september werd hij op een bijeenkomst in het Haagse Kuypershuis als de `hoogste nieuwe' op de voorlopige kandidatenlijst gelanceerd: nummer vier. Twee weken later stond Van Geel al op drie. Dat was het gevolg van de leiderschapscrisis in het CDA die de beoogde nummer één, toenmalig fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer, de kop kostte.

Van Geel geldt intern al langer als hot. Dat bleek bijvoorbeeld eind 1998, toen hij kandidaat was voor het partijvoorzitterschap. Maar De Hoop Scheffer vond hem toen politiek te geprofileerd. Lees: een gevaarlijke concurrent. Dus zorgde hij ervoor dat de minder gevaarlijk geachte fiscaal jurist Marnix van Rij partijvoorzitter werd. Ironisch genoeg was het deze deeltijd-politicus die met zijn onverhoedse aftreden de val van De Hoop Scheffer, op zaterdag 29 september, inleidde. De uitkomst is bekend: Jan Peter Balkenende werd door het partijbestuur op maandag 1 oktober aangewezen als kandidaat-lijsttrekker en partijleider. Van Geel hield rond dat weekeinde, vertelt hij, bewust een low profile. In het Eindhovens Dagblad van 6 oktober schreef hij echter in een dagboek dat hijzelf bijna gekozen was tot partijleider: ,,Navraag leert dat het inderdaad `fifty-fifty' was.''

Waarom maakte u dat bekend?

,,De situatie was heel simpel. Het hoofd communicatie belde mij vrijdagmiddag 28 september namens het dagelijks bestuur. Van Rij was de avond ervoor afgetreden. Men vroeg mij: `Denk na over de vraag of je bereid bent om het lijsttrekkerschap over te nemen, en het kan zijn dat je vanavond al naar Den Haag moet komen.' Ik nam dat voor kennisgeving aan.''

Terwijl De Hoop Scheffer nog niet was teruggetreden. Het bestuur zag dat aftreden dus aankomen?

,,Ik ook. Ik heb pas geleden nog tegen Jaap gezegd dat dat geschuif op de lijst tussen hem en Van Rij op die zaterdag gewoon politiek helemaal niet kon. Ik was er niet bij in Den Haag, maar hier in het provinciehuis heb ik intern gezegd: `Aanraken is zetten'. Op het moment dat je je lijsttrekker zó aanraakt, moet je zetten: dan moet hij weg. De enige methode om Jaap te redden zou zijn geweest dat de hele partij die vrijdag als één man achter hem was gaan staan. Dan was Marnix weg geweest en Jaap de overwinnaar. Toen dat niet gebeurde, wist ik dat Jaap weg was. Zelf heb ik daarin overigens geen enkele actieve rol gespeeld.

,,Maar goed: dat weekeinde stond voor mij in het teken van de leiderschapswisseling. Dat kwam ook omdat Jan en alleman mij belde en met adviezen bestookte, over wat ik wel of niet zou moeten doen. Dat is een circuit, dat wil je niet weten.''

Ik wil alles weten. Bent u door Lubbers gebeld, bijvoorbeeld?

,,Nee, maar door heel veel andere mensen. Nou, ik heb het allemaal voor kennisgeving aangenomen en geweigerd op televisie te verschijnen. En toen kwam zondagavond de officiële vraag van het dagelijks bestuur of ik desgevraagd bereid was kandidaat-lijsttrekker te zijn. Ik zat met die vraag in een moeilijk parket. Als ik mij beschikbaar stelde, zou iedereen zeggen: `God, wat een arrogant provinciaaltje. Die denkt zeker dat hij lijsttrekker kan zijn van de derde partij van Nederland, zonder ervaring en in een tijd dat hij zich niet in de Kamer kan meten met andere lijsttrekkers.' Maar als ik het verzoek afwees, zou het worden uitgelegd alsof ik mijn handen niet wilde branden. Het was een echte no win-situatie. Dus ik zei: ik zal een antwoord geven op het moment dat jullie mij als partij vragen. De vraag is mij vervolgens formeel nooit voorgelegd. Zo kwam ik daar weg uit een redelijk gecompliceerde situatie.''

De vraag blijft waarom u dit zelf bekendmaakte. Bovendien prees CDA-coryfee Gerrit Braks u dezelfde week in de Volkskrant de hemel in. Alsof de zuidelijke katholieken wilden zeggen: Balkenende mag nu de lijst trekken, maar na 15 mei zullen we nog wel eens zien wie hier de baas is.

,,Nee, nee, nee.''

Dat heeft niemand zo ervaren in de partij?

,,O, ja. Ik denk dat velen in de toekomst zullen schrikken van mijn openheid op een groot aantal punten. Ik heb ook geschreven dat ik me achteraf heb afgevraagd of ik dat partijleiderschap nou graag had gewild of niet. Of ik het alleen maar rationeel onverstandig vond naar het leiderschap te streven, maar wellicht gevoelsmatig ergens die allesverterende ambitie had die zegt: ik wíl dit in de toekomst. Toen was mijn antwoord bij mezelf: nee. Want ik was buitengewoon rustig. Ik had geen enkel gevoel van teleurstelling. Dat had ik wél toen ik het partijvoorzitterschap niet kreeg. Dat vond ik echt gewoon vervelend. Dit heeft dus meer te maken met een absolute openheid over hoe ik dingen ervaar dan dat het een strategische move is.''

Natuurlijk is het wel strategie. U bent een schaker.

,,Ja, maar ik verlies altijd van mijn broer. Dan wordt volgens hem ook één van mijn onaangename kanten zichtbaar.''

U kunt niet tegen uw verlies.

,,Nou, niet altijd. Misschien wel een slechte eigenschap.''

U wilt in ieder geval altijd winnen.

,,Maar ik ervaar dat zelf niet zo. Ik heb een aantal functies gehad waarbij ik eerst begon als tweede man. Dat ziet men en dan concludeert men dat het straks in de Tweede Kamer ook wel zo zal zijn. Dacht je dat ik die ambitie ooit heb getoond? Er zit bij mij geen planmatige ambitie naar functies. Ik ben wel strategisch, maar ik ben ook buitengewoon loyaal en tevreden met hoe uitkomsten van processen zijn. Dat geldt hier ook voor. Tweede-Kamerlid Hans Hillen zei tegen mij na de val van Jaap dat er ook een ander scenario klaar had kunnen liggen. Dan had ik een andere rol kunnen vervullen. Het scenario van `Jaap blijft zitten en in een volgende periode vertrekt hij tussentijds'. Dan zouden er een paar mensen zijn die hem mogelijkerwijs konden opvolgen en van hen was ik er één geweest. Dat vond ik een heel verstandig scenario, niet naar mij toe, maar naar de partij. Want dan had degene die Jaap zou opvolgen nog twee jaar de tijd om zich in de Kamer te profileren voor de volgende verkiezingen. Zo'n wisseling moet je eigenlijk niet een half jaar tevoren doen, zoals nu. Maar dat scenario geldt in alle logica niet meer, want we hebben nu Jan Peter, punt uit. In een holistisch wereldbeeld kan een heel klein incident grote gevolgen hebben. Niemand had voorzien, ook de journalistiek niet, dat Jan Peter binnen een paar maanden de grote man zou zijn van het CDA. Dat geeft aan dat het wel zo leuk is in het leven.''

Verrassingen zijn, ook in de toekomst, niet uit te sluiten?

,,Nee.''

Maar wat is er nu eigenlijk in het CDA gebeurd? Een afrekening tussen personen of een richtingenstrijd?

,,Dat laatste denk ik niet.

Jaap de Hoop Schepper trok onvoldoende kiezers want hij was te rechts voor het CDA op dit moment.

,,Laten we gewoon eerlijk zijn. Ondanks alle applaus voor Jaap, waren er steeds geluiden in de partij van: `Hij is het nét niet'. En dat werd breed gedragen. Als dat niet zo was geweest, was het aftreden van Marnix van Rij voor kennisgeving aangenomen. Maar dat aftreden viel in een voedingsbodem van een niet stabiele acceptatie van Jaap in de partij. Dat is niets ten nadele van Jaap, maar wel een feit. En met een echte richtingenstrijd heeft dat niets te maken.''

Toch bestaat het beeld dat De Hoop Scheffer liever met de VVD wilde regeren en Balkenende en Van Geel met de PvdA.

,,Dat wordt breed zo ervaren. En beelden in de politiek zijn net als in de katholieke kerk in de Middeleeuwen buitengewoon belangrijke communicatiemiddelen. Maar of dat helemaal wordt geschraagd door werkelijkheden is een tweede.''

Laten we eens kijken: alle partijen vinden dat de WAO moet worden aangepakt. Denkt u dat dat beter lukt met de PvdA, of met de VVD?

,,Ik moet eerlijk zeggen dat ik dit dossier het minste ken van alle. Nee, daar heb ik te weinig zicht op.''

Gevoelsmatig?

,,Intuïtief zeg ik dat bij ons in de partij en ook bij mij het mededogen met de zwakste in de samenleving dominant is. Dat gevoel is eerder bij de PvdA te vinden. Niet dat de VVD daar geen oog voor heeft. Maar die gunmen van de VVD-fractie staan me tegen, zoals die Wilders, Kamp en Hofstra, met hun hit-en-runpolitiek. Dat type gedrag is niet het leukste van de politiek. Dat vind ik sterk aanwezig bij de VVD.''

Wat zijn uw praktische doelen in de landelijke politiek?

,,Er zijn wel een paar thema's waar ik mij op wil richten. Die hebben te maken met duurzaamheid, decentralisatie en vermaatschappelijking. Dat zijn thema's die voor mij spelen en waarvan ik echt wil dat we daar als CDA aandacht aan besteden.''

Dat klinkt nogal abstract.

,,Als je puur afziet van alle mooie woorden eromheen, gaat het bijvoorbeeld bij decentralisatie om verschuiving van macht. Dat hebben we altijd met de mond beleden, kijk maar naar verkiezingsprogramma's. Maar dat moet in de praktijk gebeuren.''

Is het niet mogelijk om concreter te worden?

,,Ik vind het lastig om via zo'n interview aan te geven wat mijn ambities zijn straks binnen de fractie.''

Dus de kiezer die wil weten wat Van Geel straks gaat doen krijgt nu vaagheden te horen omdat u uw toekomstige collega's niet voor de voeten wil lopen.

,,Nou, mijn positie binnen de fractie als hoogste nieuwkomer wordt best lastig, maar dat is een ander probleem. Ik ga hier niet regionaal campagnevoeren door te zeggen: mijn doel in de Kamer is ervoor zorgen dat er geen wet op de stedelijke regio's komt, want we willen Brabant niet splitsen. Of door te zeggen dat ik zal vechten voor de aanleg van lightrail naar deze regio. Zo'n soort politicus ben ik niet.''

Maar dat zijn wel het soort dingen waarnaar u streeft?

,,Ja, maar dan denk ik dat het buitengewoon verstandig is dat ik dat strategisch goed insteek. Er is nu eenmaal een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Dat ik natuurlijk buitengewoon veel oor heb voor deze regio, moge duidelijk zijn.''

Bent u er als bestuurder klaar voor om vier jaar in de oppositie te zitten in de Kamer?

,,Veel mensen hebben mij gezegd: jongen, waar ben je aan begonnen. Maar toen ik gevraagd werd voor het Kamerlidmaatschap, heb ik het volgende overwogen: ik wilde niet aan de kant blijven staan wachten tot het mooi weer werd. De persoonlijke elementen vind ik ook geen probleem. Dat ik mijn dienstauto met chauffeur kwijtraak en met de trein naar Den Haag zal moeten, daar maak ik me ook niet druk over. En ik vond het na twee perioden ook tijd om hier te vertrekken. Als je langer blijft, ontstaan mechanismen van: daar heb je hém weer. Ik wil zélf grote invloed hebben op wat ik doe en ik wil niet dat anderen mij op een zeker moment overbodig verklaren. Ten slotte, maar dat is echt privé: ik heb nu gewoon een leeftijd dat ik zo'n stap nog kan maken. Ik ben vijftig en als ik nog langer zou wachten, word ik na nog eens vier jaar oppositie te oud voor een aantal functies. Veel mensen zeggen ook: ben je niet meer een bestuurder dan een politicus? Eerlijk gezegd voel ik me het meest een bestuurder met politieke affiniteit.''

U zet in op meeregeren?

,,Andere partijen lijken nu te beschikken over meer doorgewinterde bestuurders. Daar zou het CDA dan schraal bij afsteken, want waar paarse partijen onder de eerste tien kandidaten op de lijst grossieren in ministers en staatssecretarissen zouden wij geen bestuurlijke ervaring hebben.

,,Dat vind ik een buitengewoon arrogante opstelling. En ook niet redelijk in het licht van kwaliteiten die nog elders in het CDA aanwezig zijn. Daar wordt op gezette tijden ook een beroep op gedaan, of het nou gaat om Piet Hein Donner of Herman Wijffels, of het hele pakket van CDA'ers dat op prominente posities in de samenleving zit.

,,Ideologisch gezien vind ik bovendien dat we klaar zijn om mee te regeren. We hebben de afgelopen jaren op majeure thema's buitengewoon veel geinvesteerd in de inhoud. Ik ben zelf voorzitter geweest van een programcommissie over duurzaamheid in ruimtelijke ordening en verkeersbeleid. Daar is veel verdieping aan gegeven. Met de komst van Jan Peter wordt die ideologische lijn nog sterker gestructureerd. Ik denk dat de input van het CDA in het landsbeleid weer nodig is omdat onderwerpen die met sturingsvraagstukken in de samenleving te maken hebben zonder het CDA niet tot een goed eind komen.

,,Dan heb ik het bijvoorbeeld over zorg, WAO, onderwijs – waar de uitruil binnen paars in technische zin niet is geslaagd. Ten slotte is er bij het CDA nu een interne, organisatorische, noodzaak om mee te regeren: als wij niet in het volgende kabinet komen, dan gaan we een hele generatie bestuurders verliezen en daarmee spankracht in de partij. Dat is gewoon een hele harde waarheid, die ook wel eens gezegd mag worden. Het is absoluut noodzakelijk voor onze partij, toch sterk gericht op besturen, dat we weer gaan meeregeren.''

Want mensen met ambitie worden geen lid meer van het CDA?

,,Sterker: onze bestuurders komen niet meer op plekken terecht waar zij zich kunnen doorontwikkelen. Dat is ook een kant van het verhaal. Daar maak ik mij best zorgen over.''

Andere partijen zullen zeggen: het CDA is instabiel. Kijk naar de val van De Hoop Scheffer.

,,Dit was gewoon de finale van zeven jaar lang crisis na de enorme verkiezingsnederlaag in 1994. Ik merkte bij het functioneren van Jaap nog steeds gevoelens en handelingen die voortkwamen uit het feit dat de fractie vóór 1994 werd gepiepeld tussen enerzijds de partij en anderzijds het Torentje waar toen nog onze minister-president Ruud Lubbers in zat. De reactie van Jaap op mijn kandidatuur voor het partijvoorzitterschap was daar ook een reflectie van. Hij heeft tegen mij gezegd dat hij gewoon geen partijvoorzitter wilde met politiek profiel.

,,Ik constateer nu dat er volstrekt eenduidig leiderschap is, en een volstrekt eenduidig partijprogram en ook dat de sfeer die Jan Peter uitstraalt in lijn is met het program. Ja, ik denk dat daar die louterende werking in gezeten heeft.''