Zalms knieval heeft hem beschadigd

Vorige week was minister Zalm van Financiën nog stellig. In het debat in de Tweede Kamer ter voorbereiding van de bijeenkomst van de raad van ministers van Financiën van de EU (Ecofin), waar over een mogelijk `eerste waarschuwing' voor Duitsland wegens een oplopend begrotingstekort gesproken zou worden, was hij duidelijk: ,,De Europese Commissie verdient in principe steun'' voor het geven van een officiële waarschuwing. ,,Er moeten hele goede redenen'' zijn om niet aan de normen van het Stabiliteitspact te voldoen. Dat is Zalm ten voeten uit: een man een man, een norm een norm.

Terwijl de Duitse publieke opinie, de Bundesbank en leden van de Bondsregering ervan uitgingen dat Duitsland een gele kaart zou krijgen, zijn Zalm en zijn collega's bezweken voor de druk van bondskanselier Schröder. In ruil voor de belofte dat Duitsland in 2004 een begrotingsevenwicht zal bereiken, wordt Berlijn niet (officieel) berispt. Bovendien moet Berlijn de uitgaven op alle overheidsniveaus beperken. ,,Een innovatieve uitkomst'', aldus Zalm. Dat was ,,meer dan de Europese Commissie had gevraagd'', aldus zijn woordvoerder.

Terecht zien critici de knieval voor Berlijn als schadelijk voor de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact, en daarmee voor het vertrouwen in de euro. De Ecofin zou beter moeten weten. De afspraken waaraan Berlijn zich nu verbonden heeft, betekenen slechts uitstel van het onvermijdelijke. Voorwaarde voor het nakomen van de hernieuwde afspraak is volgens de Duitse minister van Financiën, Hans Eichel, dat de economische groei moet meezitten. Die groei valt bitter tegen.

De oorzaken zijn structureel: de lasten van de eenwording blijven hoog (ruim 70 miljard euro per jaar). Er is nauwelijks economische groei (dit jaar 0,7 procent); het bedrijfsleven zal ook dit jaar weinig investeren, aldus de Duitse vereniging van Kamers van Koophandel en Industrie. Bovendien worden met de stijgende werkloosheid, die de grens van 4 miljoen ruim is gepasseerd, de lasten van de collectieve sector steeds zwaarder. En terwijl een belastinghervorming heeft plaatsgevonden vallen de belastinginkomsten tegen. De totale overheidsschuld bedraagt inmiddels meer dan 55 miljard euro. En Berlijn wil intussen ook zijn internationale ambities financieren. Kortom, het verhogen van belastingen bij een beroerde economie zal slecht werken en met het terugdringen van de uitgaven staat Berlijn ook met de rug tegen de muur.

Voor Schröder geldt: wat één keer kan, kan ook een volgende keer. Zijn enthousiasme voor Europa is minder groot dan bij zijn voorgangers. Schröder noemde de euro eens een `kränkelde frühgeburt' en onlangs bekritiseerde hij het voornemen van de Europese Commissie om de automarkt te liberaliseren. Brussel is voor hem een bodemloze bureaucratische put, waarin Duits belastinggeld verdampt.

Het is triest dat de Ecofin zichzelf niet serieus heeft genomen en de politieke ernst van het niet naleven van het Stabiliteitspact niet heeft ingezien. Door het niet hanteren van de regels nemen de ministers van Financiën een ongezonde hypotheek op de toekomst van de euro. Er is geen garantie dat Berlijn zich aan de afspraken zal houden. Nu al schermde Schröder met het feit dat Berlijn de grootste nettobetaler van de unie is. Verder is met het optreden van de Bondskanselier ook voor andere grote landen met begrotingsproblemen als Frankrijk en Italië de toon gezet.

Juist minister Zalm mag zich dit besluit aantrekken: hij die met Duitsland in 1997 voor de scherpe normen van het Stabiliteitspact heeft gepleit, blijft in gebreke. En dat terwijl hij om de geloofwaardigheid van het pact destijds onverbloemd tegen een toetreding van Italië tot de EMU was. Zalm weet ook dat nu de eerste steen onder het politiek fundament van de euro is weggehaald. Kennelijk is hij flinker naar zijn collega's in het kabinet wanneer het om de Zalmnorm gaat, dan naar zijn Europese collega's om de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact te bewaren. Zalm meet met twee maten. Voor binnenlands gebruik betekent dat maar één ding: Zalm kan nooit meer op zijn strepen staan voor wat betreft de naar hem vernoemde norm. Dat is niet handig met een nieuw regeerakkoord in het vooruitzicht.

Edmond Hofland is historicus.