WAO verhit verhoudingen in polder

Werkgevers en vakbonden dreigen met ruzie als het kabinet met een eigen WAO-plan komt. ,,De politiek kan niet zonder ons.''

Hij wil het maar even gezegd hebben: ,,Geen enkel WAO-plan maakt kans als er geen draagvlak is van de sociale partners. Zeker niet zonder de vakbeweging.'' CNV-voorzitter Doekle Terpstra verzekert dat dit geen dreigement is. ,,Dat is gewoon de realiteit. De WAO is een werknemersverzekering. De politiek kan niet zonder ons.''

Het Centraal Planbureau (CPB) en staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken) hebben de verhoudingen in de sociaal-economische polder op scherp gezet. Het CPB brak het plan van de werkgevers en vakbonden, samen met onafhankelijke kroonleden georganiseerd in de Sociaal-Economische Raad (SER), bijkans tot de grond toe af. `SER-voorstel hervorming WAO bereikt beoogde effecten niet' hadden de nationale rekenmeesters boven hun persbericht gezet. VVD'er Hoogervorst, al lang kritisch over het SER-voorstel, omarmde de CPB-analyse en zei het voorstel goeddeels naast zich neer te leggen. Hij kondigt aan binnen enkele weken, mede namens PvdA-minister Vermeend, een eigen voorstel aan het kabinet te doen.

De SER wil onder meer de uitkering voor volledig, duurzaam arbeidsongeschikten verhogen met 5 procent. Daar gaat volgens het CPB een grote aanzuigende werking van uit, want de regeling wordt aantrekkelijker. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen weliswaar een andersoortige uitkering, maar per saldo verandert voor hen de financiële prikkel niet of nauwelijks. Voor werkgevers wordt het SER-plan ook gunstiger. Zij worden door het afschaffen van de zogeheten Pemba-boete minder financieel geprikkeld om zieke werknemers in dienst te houden, aldus het CPB.

Over de niet-financiële prikkels, zoals een strengere keuring en het langer tot elkaar veroordelen van werkgever en werknemer, doet het CPB geen kwantitatieve uitspraken, omdat dit niet goed mogelijk is. Maar het planbureau heeft wel enkele, overwegend negatieve opmerkingen. Het feit dat werknemers en werkgevers straks door de Ziektewet twee jaar aan elkaar verbonden zijn, heeft ,,in beginsel'' een grote kans op werkhervatting tot gevolg.

Het WAO-trio Linschoten, Hoogervorst en Wilders (allen VVD) kon gisteren de vlag uitsteken. Oud-staatssecretaris Linschoten had een maand geleden, toen binnen de SER het `historische onderhandelaarsakkoord' werd gesloten, als kroonlid van de SER al afstand genomen. Het verhogen van uitkeringen en het afschaffen van de zogeheten Pemba-boete voor bedrijven, vond hij volstrekt verkeerd. Hoogervorst had ook al meerdere keren laten doorschemeren niets te zien in het SER-akkoord. ,,Je kunt niet alle financiële prikkels de verkeerde kant op zetten en verwachten dat de keuringsarts al je problemen oplost'', zei hij diverse keren. Het Kamerlid Wilders zei gisteren triomfantelijk: ,,Het CPB heeft de SER een dikke onvoldoende gegeven. Misschien kunnen ze van een drie nog een vier maken. Maar een acht? Dat lukt ze nooit meer.''

Hoogervorst ziet nu de weg vrij om een voorstel te komen waarin in ieder geval niet de uitkeringen worden verhoogd en de Pemba-boete voor een deel in stand blijft. Dit hadden werkgevers en vakbonden na moeizaam onderhandelen tegen elkaar uitgeruild. Maar de andere grote partijen vinden dat de hoofdlijnen van het SER-plan nog allerminst overboord kunnen. Zij vinden het draagvlak van de SER van groot belang voor het slagen van een nieuw WAO-stelsel. Het Kamerlid Van der Knaap (CDA): ,,Zeker wanneer je beseft dat het kabinet er in de afgelopen acht jaar niet in is geslaagd om tot een voorstel te komen.''

PvdA en CDA scharen zich achter de verdediging van de sociale partners. SER-voorzitter Herman Wijffels vindt dat de CPB-analyse ,,slechts partieel'' is. Het CPB houdt geen rekening met veranderingen bij de keuringen, met de andere criteria die moeten worden ingevoerd, en met het feit dat de sociale partners de verantoordelijkheid krijgen voor de gedeeltelijk arbeidsongeschikten. ,,Dat is toch een majeure ontwikkeling, die je niet zomaar moet wegpoetsen.'' Wijffels vindt dat het CPB zich laat leiden door cynisme. ,,Ze gaan alleen uit van in het verleden vastgestelde rekenmodellen. Niet van een nieuw elan.''

De harde kritiek van het CPB is voor de VVD een overwinning, zij het één met een voorlopig karakter. Want tegelijk worden werkgevers en vakbonden door de kritiek van buitenaf een steviger blok. Zij weten bovendien de PvdA en CDA nog aan hun zijde. De grote vraag is of premier Kok nog aan het einde van zijn regeerperiode samen met de VVD een nieuw WAO-stelsel in de steigers wil zetten. Als het kabinet het SER-systeem wel overneemt, maar daar bijvoorbeeld de hogere uitkeringen uitlaat en de werkgeversboete intact houdt, dan is het grote bonje, zegt SER-voorzitter Wijffels. ,,Als dat gebeurt, ligt hier de boel plat.''