Met benzinebom de kinderlokker te lijf

`Je oogst wat je zaait in het leven, en zij oogst een boel vijandigheid', zegt de jonge huisarts Sophie over maatschappelijk werkster Fay Baldwin. De verbitterde Baldwin is in Minette Walters' Acid Row de bron van het kwaad. Sophie zelf zal een van de slachtoffers worden van haar kwaadaardig zaaigoed, maar dat beseft de toegewijde dokteres helaas te laat. Sophies ergernis betrof de geborneerde manier waarop Baldwin omgaat met haar patiënte Melanie.

Melanie is een piepjonge moeder, zwanger van haar derde, gekleed in te kleine truitjes, en wonend in het prototype van een multiculti-armoedewijk. Ze leeft van een uitkering, haar jongste zusje is even oud als haar dochtertje, haar morsige kinderen hebben elk een andere vader, van wie de laatste nog een straf uitzit. Melanie is kortom een aflevering in een reeks van onontwikkelde jonge moeders en dito grootmoeders in een milieu van armoede, eenoudergezinnen, werkloosheid, geweld, vandalisme, vervuiling, alcohol en drugs.

Hoe licht ontvlambaar dat mengsel is, blijkt wanneer Baldwin in haar domheid de lont ontsteekt. Als zij aan het moederdiertje Mel onthult dat de woningbouwvereniging een paar huizen naast haar op Acid Row een pedofiel heeft geplaatst, roept Melanie haar buurtgenoten op tot een protestmars. Het wordt een succes én een ramp. De buurt, volgegoten met alcohol en volgespoten met drugs, trekt met benzinebommen en messen op om de pedo te lynchen. Sophie, niet op de hoogte van deze achtergronden, is net door de vermeende pedofiel bij diens huisgenoot geroepen. De massa raakt in de gevaarlijk dichtbebouwde wijk opgesloten. En tot overmaat van ramp heeft de politie een dringender zaak om handen: er is een pubermeisje vermist, ook al uit een losgeslagen gezin, en zij lijkt eveneens het slachtoffer van – een andere? – pedofiel.

Acid Row wordt gepresenteerd als thriller, en het boek is inderdaad zo spannend dat je het nauwelijks kunt wegleggen. Tegelijk staat het in de traditie van de sociaal-ethische roman. Als er één oeuvre het recente pleidooi van Thomas Ross onderstreept om misdaadboeken te laten meeconcurreren voor gewone literaire prijzen, is het wel dat van Minette Walters, die vanouds buiten de grenzen van het genre treedt, maar die met deze achtste, prachtig geschreven en vernuftig geconstrueerde roman zichzelf nog heeft overtroffen. Via de politiememo's die Walters door de tekst strooit, volgen wij de machteloosheid en de toenemende paniek over de verdwenen tienjarige en de zich pijlsnel ontwikkelende noodtoestand. Alleen haar assistente in het gezondheidscentrum realiseert zich – met ons – in welk gevaar Sophie bij het belegerde duo verkeert.

Met haar antropologie van dit grootstedelijke low life, mengt Walters zich op intelligente wijze in het debat over naming and shaming, de vraag of aan buurtbewoners bekend moet worden gemaakt dat er een veroordeelde pedofiel in hun buurt komt te wonen. Hoe gevaarlijk dat kan zijn is zonneklaar, maar zo simplistisch is haar betoog niet. Walters, die al jaren gevangenisbezoekster is en zodoende veel veroordeelde misdadigers spreekt, sluit haar ogen niet voor de realiteit, maar laat wel zien dat pedoseksuelen er zijn in soorten en maten en bovendien dat het kwaad vaak niet in een vreemde schuilt, maar dichterbij – in beschadigde gezinnen.

Gloort er dan geen sprankje hoop in Acid Row? Gelukkig wel: er blijkt ook een enkele aandoenlijke held de straat te bevolken. En heldinnen, zoals de eigenzinnige oude dame die op een beslissend moment haar deur opent voor een grote enge zwarte man. Walters' held(inn)en zijn de mensen die hun verantwoordelijkheid nemen en zich niet verschuilen achter hun tegenslag. En het zijn degenen wier gedrag niet wordt ingegeven door stereotypering. Zo verkondigt dit meesterwerk opnieuw Walters' vaste, maar immer impliciete en nimmer naïeve boodschap: als we ons meer door kennis en interesse lieten leiden dan door vooroordeel, zou de wereld er een stuk prettiger op worden.

Minette Walters: Acid Row. Macmillan, 344 blz. € 20,40 De vertaling `Niemandsland', verschijnt 20 februari bij De Boekerij, 336 blz. € 17,25