Lichtvoetige menswetenschap

Het wordt eindelijk leuk op Nederland 3. Er komt een nieuwe manager, de bij tout le monde geliefde Matthijs van Nieuwkerk. Een guitige man met flirterige pretoogjes, ironisch krullende neusvleugels en schattig, halflang haar. In het programma De Gids verhoort hij in een Wall Street-streepjesjasje voor een Wall Street-inkomen zijn toekomstige werknemers over televisie. Een bijbaan, want hij is tijdelijk, kortstondig, voorlopig interim-directeur geweest van de Amsterdamse televisiezender AT5. De vraag is of hij het langer uithoudt op Net 3, want tussen al die eigenzinnige omroepen heeft een netmanager weinig te vertellen. Hij mag het tijdstip van uitzenden bepalen. Op Radio 1 zei hij dat hij meer reizen en lifestyle wil op Net 3. Da's jong, da's blond, da's vlot, da's Yorin. Meisjes in bikini kunnen de kijkers wijzen op nieuwe hebbedingetjes en reisbestemmingen die Net 3 een stevig marktaandeel geven, zodat Van Nieuwkerk nog duurder wordt en een héél streepjespak kan aantrekken.

Misschien mag Net 3 nog wel aan wetenschap doen, want die gaat altijd over mensen en gevoelens. De exacte faculteiten staan leeg, bedrijven hebben een groot tekort aan bèta's, want jeugd wil iets ,,met mensen'' of ,,met geld'' studeren, communicatiewetenschap of business studies. Het is geen Nederlandse publieke taak om belangstelling te wekken voor de verwaarloosde bètawetenschappen. Op de Britse en Duitse zenders gebeurt dat wel.

Horizon van de BBC verbeeldde gisteren de zoektocht naar één fysica-wet voor het hele universum. Speculaties over een oneindig aantal universa, elk met andere natuurwetten. De oerknal als het botsen van twee van die universa. De `snaar' als het kleinste, samenstellende bestanddeel en het heelal als symfonie van die snaren die als het ware verschillende tonen voortbrengen. Horizon liet het prachtig zien in animatie en in beeld, de vervormingen van de snaren, de elektronen die zich nooit op één plaats bevinden, de botsing van twee stelsels. En dat om tien uur 's avonds. Hier zou zo'n programma te duur zijn en voor straf midden in de nacht worden uitgezonden. De Nederlandse publieke omroep besteedt zijn miljoenen liever aan voetbal of aan grote presentatietalenten als Van Nieuwkerk.

Nederlandse wetenschapsprogramma's zijn kaal, weinig animatie, weinig illustratie en veel lange gesprekken met Engelstalige wetenschappers die niet allemaal even boeiend praten. Wim Kayzer was geïnteresseerd in de snaartheorie maar helaas begreep ik zijn interview met het natuurkunde-genie Edward Witten niet. Dat gold ook voor de pogingen van Noorderlicht.

Alleen menswetenschap mag. Twee uitzendingen van het wetenschappelijke praatprogramma Flogiston met Wim T. Schippers leverde al meteen twee mediadeskundigen op. Die zijn al zo vaak te zien. Mooier gemaakte menswetenschap vind ik Het Gevoel van de Poel, verbannen naar 11 uur 's nachts. Fons de Poel op zoek naar de wetenschappelijke oorsprong van zijn gevoelens. Ook reizen en gesprekken, soms in mooie ruimten en weinig nieuws. De uitzending van gisteren, over religieuze gevoelens als functie van de zijkwabben van de hersenen, vond ik een goed geïllustreerd hoogtepunt. Mystieke heiligen als Hildegard von Bingen, Jeanne d'Arc en Theresa van Avila leden aan epilepsie. Rosita Steenbeek beschreef zo'n eufore ervaring tijdens een aanval.

Zelfs de wetenschappelijke journalist Simon Rozendaal, een bèta, die enthousiast en toegankelijk over zijn gebied kan schrijven en vertellen, heeft zich gestort op de overvolle markt van lichte menswetenschap. Voor het op te heffen Noorderlicht heeft hij een serie gemaakt over seks. In het eerste deel reisde hij veel – dat zal Van Nieuwkerk bevallen – maar weer lange gesprekken met sekswetenschappers, vooral Robin Baker, over menselijke promiscuïteit en de oorlog tussen sperma van verschillende mannen. Die vergelijkingen van de mens met apen is goed met natuurfilms en animatie te illustreren. Dat vechtende sperma en hoe de apen het doen wil ik dan ook zien. Het resultaat kan best op Net 5, Discovery of National Geographic, waar Van Nieuwkerk meer naar zou moeten kijken. Wetenschap kan vlot en aantrekkelijk zijn.