`Ik bespeel een trio'

Als 21-jarige realiseerde Jean-Michel Pilc zich tijdens een jamsessie dat muziek hem boven alles ging, en nam hij ontslag als ingenieur. Het verschil is volgens hem klein. `In de wetenschap is intuïtie even belangrijk als tijdens het improviseren op de piano.'

Er lijkt geen dieper kloof denkbaar dan die tussen de kille mathematische wereld van telecomsatellieten en het warmbloedige territorium van de jazzimprovisatie. Maar voor Jean-Michel Pilc (Parijs, 1960) zijn het twee delen van een leven, verbonden door een even vanzelfsprekende als ingrijpende carrièrestap. Pilc begon als raketexpert, maar verruilde al snel het toetsenbord van zijn computer voor dat van een vleugel. Sindsdien geldt hij als één van Frankrijks meest uitgesproken jazzpianisten. Die reputatie wordt versterkt door zijn nieuwste album Welcome Home dat deze maand uitkwam.

Pianospelen deed Pilc al vanaf zijn zevende. Drie jaar later werd hij door twee enthousiaste ooms ingewijd in de jazz. Daarna gaf hij al zijn zakgeld uit aan jazzplaten die hij op de huispiano noot voor noot naspeelde. ,,En eigenlijk is het nooit anders geweest'', stelt Pilc. ,,Ik ben nooit naar een muziekschool geweest. Mijn leraren stonden bij mij in de platenkast. Eigenlijk best een goeie deal als je erover nadenkt: een uur les van Thelonious Monk voor maar tien dollar.''

Pilc speelde met uiteenlopende muzikanten als John Abercrombie, Dave Liebman, James Genus en Omar Hakim en was muzikaal leider van Harry Belafonte. Hij leidde een dertienkoppig orkest en verschillende trio's. En hoewel hij zegt ,,overal zijn stem te kunnen laten klinken'', vond hij in drummer Ari Hoenig en bassist François Moutin de geestverwanten met wie hij de grenzen van zijn musiceren kon oprekken. ,,Ik heb een hekel aan groepen met een leider en een clubje slaven erachter. Ik heb ook een groot ego, maar muziek is niet de plek om dat bot te vieren. Ik geloof erg in een collectieve aanpak. In het vinden van zo'n collectief ben ik dan weer nogal instinctief. Groepen zoeken mij op, niet andersom. De eerste keer dat ik samenspeelde met Ari en François waren er maar drie maten voor nodig om te weten dat deze samenstelling werkte.

,,Als zij een noot spelen geven ze mij niet alleen die ene noot, dan geven ze me hun hele persoon. Hoe wij als trio opereren gaat ook verder dan `simpele interactie'. We verweven niet het geluid van drie instrumenten maar spelen direct in op de complete groepssound. Ik speel dan ook geen piano. Het instrument dat ik speel heet trio. Het is alsof er een grote energiebel om ons drieën hangt die ons ertoe brengt tegelijkertijd te focussen op dezelfde emotie. We zijn heel puur wat dat betreft. En het publiek pikt die emoties op; ze gaan lachen, dansen, huilen. Hoewel ik moet zeggen dat het beter werkt bij een publiek van leken. Die zijn niet de hele tijd bezig met de technische details.''

Wat het drietal boven alles verbindt is een heilig ontzag voor de structuur van een muziekstuk. Ondanks alle uitweidingen, melodische lagen en ritmische toevoegingen is er volgens Pilc een keiharde grens aan hoe ver je als improvisator kan gaan met het toeëigenen van een stuk. ,,Wij zijn erg vrij. We spelen met ritmiek, harmonie, melodie; alles is in principe open voor interpretatie. Maar we respecteren het origineel altijd. Dat kan je ook checken: bij ons kun je op de achtergrond altijd de melodie meeneuriën zonder in de war te raken. Het heeft te maken met liefde voor precisie: ieder nummer heeft basisnoten en die moeten op precies de juiste plaats staan.''

Hoe precies Pilc is in zijn behandeling van andermans muziek, zo eclectisch en schijnbaar willekeurig is zijn materiaalkeuze. Op Welcome Home staan composities van erkende jazzgrootheden als Ellington, Monk en Coltrane maar even goed het pastorale volksmuziekdeuntje Scarborough Fair van Simon & Garfunkel. ,,We zouden net zo goed Bach of Beethoven kunnen spelen'', reageert Pilc. ,,Wat we spelen is eigenlijk secundair, ook als het mijn eigen composities zijn. Het gaat om wat er gebeurt binnen het trio als we het spelen. De magie zit in het moment dat de gespeelde noten de geschreven noten overmeesteren, wanneer het onvoorspelbare aan de haal gaat met het voorspelbare.''

Jean-Michel Pilc Trio: Welcome Home (Dreyfus Jazz, FDM 36630-2) Distr Culture.

Optredens: 16/2 SJUhuis, Utrecht; 17/2 Borgy & Bess, Terneuzen.