De winnaars van World Press Photo 2001

`New York' en Afghanistan overheersen in de categorie nieuws bij de World Press Photo, maar verder wist de jury de oorlog redelijk buiten beeld te houden.

En weer waren er meer dan vorig jaar. Een recordaantal van 49.235 inzendingen, gemaakt door 4.171 fotografen uit 123 landen, nam dit jaar deel aan World Press Photo, de internationale competitie voor fotojournalistiek. De afgelopen twee weken werden ze beoordeeld door een internationale jury onder voorzitterschap van de Engelse fotograaf Roger Hutchings. De Nederlandse fotograaf Kadir van Lohuizen maakte deel uit van de jury.

Het lag voor de hand dat de aanslagen op het World Trade Center in New York en de aanval op Afghanistan de fotojournalistiek van 2001 zouden domineren. In de categorie `Spot News' is dat inderdaad het geval: vijf van de zes winnende foto's werden gemaakt in New York en Afghanistan. Al deze winnaars werken voor grote agentschappen of kranten, en vier van hen zijn Amerikaans. Antoine Serra's foto van de dode anti-globalist in Genua wist als enige met een ander onderwerp die tot deze categorie door te dringen.

Buiten het harde nieuws heeft de jury de oorlog niet laten winnen. De World Press Photo of the Year 2001 van de Deense fotograaf Erik Refner werd gemaakt in juni, voorafgaand aan de aanslagen. Zijn foto maakt ook deel uit van een winnende serie in de categorie `People in the News'. Van de in totaal 54 gekozen foto's – drie winnaars in negen categorieën, onderverdeeld in enkele foto's en reportages – zijn er slechts vier met het World Trade Center, en vijf met Afghanistan als onderwerp. Onder de winnaars zijn coryfeeën als James Nachtwey en Tom Stoddart, en geen Nederlandse fotografen.

De winnende foto van Erik Refner betekent een terugkeer naar het type beeld dat vaak favoriet was bij World Press Photo. De schilderachtige sereniteit van rouwenden herinnert aan de winnaars van 1997 en 1998, die respectievelijk rouwende vrouwen in Algerije en Kosovo lieten zien. Vorig jaar leidde de keuze van de winnaar tot enige verbazing, omdat de jury voor het eerst koos voor een niet-nieuwsfoto. De Amerikaanse fotografe Lara Jo Regan won met een foto van een arm Mexicaans gezin uit haar reportage `Uncounted Americans'. Speculaties over een nieuwe koers van World Press Photo zijn met de keuze voor Refner echter overbodig. Favoriet blijven foto's die verslag doen van het grote nieuws van het voorafgaande jaar. Maar dan wel vanaf de zijlijn: niet de frontlinie, maar de rouw achteraf.

Erik Refner is de tweede Deense winnaar in drie jaar tijd. De World Press Photo of the Year 1999 – drie Albanese Kosovaren – werd gemaakt door Claus Björn Larsen, net als Refner werkzaam voor de krant Berlingske Tidende. Refner ontvangt zijn prijs op 21 april uit handen van de Amsterdamse burgemeester Job Cohen. Vanaf 22 april is een selectie van zijn werk, plus een overzicht van de winnende foto's te zien op een tentoonstelling in de Oude Kerk in Amsterdam. Ook de resultaten van twee masterclasses voor jonge fotografen met de thema Work en ID/Identity zijn hier te zien. De vier exposities duren tot 2 juni.