De ontgroening van de KPN'ers is begonnen

KPN'ers Marten de Vries (46) en Frans Pouw (49) kregen onlangs te horen dat ze moeten vertrekken. Ze behoren tot de groep van 2800 werknemers die gedwongen het concern moet verlaten. In totaal schrapt KPN 5200 banen.

De reorganisatie is in volle gang. Dagelijk worden werknemers `boventallig' verklaard. De directie zegt dat de sanering broodnodig is. Alleen zo kon het gevaar van een faillissement worden afgewend. Het telecombedrijf dreigde te bezwijken onder een miljardenschuld, opgelopen door dure overnames en investeringen.

Pouw werkte bij het oudste bedrijfsonderdeel van KPN, het Vaste Net. De Vries zat bij KPN Netwerkbouw, een aparte bv die is voortgekomen uit Vaste Net. Deze onderdelen worden nu het hardst getroffen. Er is veel minder behoefte aan technici van de `oude stempel'. Jongere `groeidivisies', zoals KPN Mobile, krijgen tegenwoordig voorrang.

De Vries en Pouw maken kort na hun ontslag de balans op. `Het is allemaal best netjes geregeld. Ik krijg nog vijf maanden doorbetaald.' Maar ook: `Mijn groene hart is verbleekt.' En: `De directie heeft slecht tot zeer slecht gepresteerd.'

Bij de jaarlijke beoordeling heetten zijn prestaties `goed tot zeer goed'. Toch werd Marten de Vries ontslagen. Hij stond meteen buiten.

Maandagochtend sloegen de zenuwen alsnog toe. Marten de Vries (46) had om tien over half twaalf een afspraak. Op de vierde verdieping, voor een gesprek van tien minuten. Over zijn toekomst bij KPN. ,,Wat een spanning.''

In de ontvangstruimte werd zachtjes gesproken over de gebeurtenissen die ochtend. `Heb je 't gehoord, zelfs Buffeltje is weggestuurd.' De Vries zat daar langer dan hem lief was. Hij was twintig minuten te vroeg. Dat was 'm gevraagd. ,,Anders zou het schema door elkaar worden geschopt.''

Zijn naam werd omgeroepen. Hij liep naar de kamer voor de individuele gesprekken. De manager achter de tafel bleek een oude bekende. De Vries kende haar nog van een andere afdeling binnen KPN. Ze wilde er niet om heen draaien: hij was per direct ontslagen. ,,Het gesprek van tien minuten duurde maar dertig seconden.'' Daarna liep De Vries gelaten richting de `napraatruimte'.

Het moet een half jaar geleden zijn geweest. Toen besefte hij voor het eerst dat deze crisis niet zomaar zou overwaaien. KPN draaide de geldkraan dicht omdat het dreigde te bezwijken onder een miljardenschuld. De Vries en zijn collega's van KPN Netwerkbouw, een volle dochter van KPN, zaten plotseling zonder opdrachten. De uitzendkrachten – ,,hokken vol'' – gingen als eersten de deur uit.

De lichtkrant. De Vries moet er opeens aan denken. In de hal van het Amsterdamse kantoor hangt zo'n krant. In rode lettertjes komen dag en nacht teksten voorbij. Ook verschijnt om de zoveel minuten de beurskoers van KPN. ,,Dat is mijn echte baas'', grapte De Vries altijd tegen collega's, wijzend naar de lichtkrant. ,,Ging de koers omlaag dan werd de directie gegarandeerd nerveus. Dan was het weer tijd voor maatregelen, ongeacht de inhoud daarvan.''

Hij moest een paar dagen na zijn ontslag alles inleveren: de groene KPN-auto, laptop, toegangspasjes en mobiele telefoon. ,,De ontgroening is begonnen'', zegt De Vries. Zittend op de leren bank in zijn rijtjeswoning te Amsterdam-Noord draait hij een sjekkie.

Dat KPN moet afslanken, snapt hij wel. Maar waarom zo rigoureus? ,,Het gebrek aan motivatie is op dit moment enorm. De reorganisatie is het gesprek van de dag, de productie valt helemaal stil. Je kunt niet naar de koffiehoek zonder een paar woorden aan het massa-ontslag te wijden. Het is niet zakelijk uit te drukken, maar zo'n reorganisatie kost op deze manier bakken met geld.''

De Vries kan zich betere methodes voorstellen. Zo had het natuurlijke verloop van oudere werknemers een jaar langer extra gestimuleerd kunnen worden. Zoiets duurt langer, maar het resultaat is uiteindelijk hetzelfde. Het bestuur heeft geen zin in zo'n geleidelijke aanpak. En dat is wel te verklaren, zegt De Vries. Het bestuur wil aan beleggers en banken snel resultaat laten zien. De lichtkrant, begrijpt u?

Marten de Vries geloofde lange tijd dat hem ontslag bespaard zou blijven. Hij was, zoals hijzelf met een knipoog zegt, ,,een gevierde jongen''. De jaarlijkse beoordeling van zijn prestaties luidde altijd `goed tot zeer goed'. Twee jaar geleden nog had KPN alles in het werk gesteld om hem te behouden voor het concern. Hij had destijds twee mooie aanbiedingen gekregen om voor aannemers te gaan werken. Een manager kwam helemaal uit het hoofdkantoor van KPN Netwerkbouw over om hem op andere gedachten te brengen. De Vries zwichtte en bleef. ,,Ironisch, niet?''

Hij heeft niet altijd bij KPN gewerkt. Na een korte carrière in de bouwsector deed hij eind jaren zeventig een opleiding tot badmeester. Van dat werk had hij al snel genoeg. ,,Ik moest veel werken tijdens de zomermaanden. Ik was lekker bruin, terwijl vrouw en zoon bleekjes thuis zaten.''

In 1982 werd hij ambtenaar, bij KPN, toen nog een staatsbedrijf. Hij begon met het trekken van telefoondraden. Sindsdien heeft De Vries zes verschillende functies gehad binnen het concern en tientallen interne opleidingen genoten. Hij zucht. ,,Dit is zo'n kapitaalvernietiging.''

Zijn laatste baan was bij het Centraal Team Vergunningen (CTV), het vergunningenbureau van KPN Netwerkbouw. Daar was hij belast met het regelen van graafvergunningen bij gemeenten in Noord-Holland. Het CTV is een `speciaal project', een proef om vergunningaanvragen binnen het omvangrijke KPN te coördineren. De Vries heeft in het verleden vaker meegedaan aan dit soort proeven. Het heeft hem een goede naam bezorgd binnen KPN. Bij dit project was daarom het oog weer op hem gevallen. Hij werd speciaal gevraagd. Door die manager van het hoofdkantoor.

Een paar maanden geleden begon hij de hoop op te geven. Vakbonden en directie bereikten overeenstemming over ontslagcriteria. Per leeftijdscategorie moest worden gekeken wie het laatste binnen was gekomen. Die moest er nu als eerste uit. De Vries zat in de groep van 45 tot 54 jaar. Met zijn 46 jaar was dat ongunstig. ,,Ik zat in een groep met dienstjaarkannonen. Dan stellen mijn twintig jaar niet veel meer voor.''

Naar kwaliteit is tijdens de reorganisatie niet gekeken. `Buffeltje', een jonge collega van De Vries die zich elke dag te pletter werkte, moest ook weg. De ontslagen werden bekend gemaakt in zes `tranches', verspreid over ongeveer anderhalve maand. Marten de Vries werd in de laatste dagen ontslagen.

Hij is teleurgesteld. In de directie, die geld als water uitgaf. Maar ook in de vakbonden, die hij ,,lauw'' noemt. ,,Ze zullen hun best hebben gedaan, maar ik had meer agressie richting directie verwacht. De directie heeft `slecht tot zeer slecht' gepresteerd. Dus die moet je scherp houden. Dat is ook belangrijk om de toekomst van het zittende personeel veilig te stellen.''

Hij is niet teneergeslagen. Zo'n karakter heeft hij niet. Bovendien heeft hij niet zijn hele leven bij KPN gewerkt. Hij kan zich nog een leven zónder voorstellen. Collega's die van jongs af aan deel hebben uitgemaakt van de KPN-familie en nu met ontslag thuis zitten, hebben het veel moeilijker, denkt De Vries.

De ex-badmeester is volop aan het solliciteren, tot nu toe zonder succes (,,mijn leeftijd werkt een beetje tegen me''), maar hij maakt zich nog geen zorgen. ,,Het is allemaal best netjes geregeld. Ik krijg nog vijf maanden doorbetaald.'' De Vries werkt ook aan een uitvinding, maar daarover wil hij weinig zeggen.

De week voor zijn ontslag ruimde hij alvast zijn bureau op, terwijl zijn vertrek op dat moment nog onbevestigd was. ,,Ik had een slecht voorgevoel en je weet niet hoe je reageert als je het slechte nieuws te horen krijgt. Ik wilde alles netjes achterlaten.'' Meteen na zijn ontslag ging De Vries naar de napraatruimte die beschikbaar was gesteld. Hij deed de deur open, liep naar binnen en besefte meteen zijn vergissing. De ruimte was gevuld met collega's die níet waren ontslagen. ,,Die praten natuurlijk wat makkelijker. Ze begonnen ongemakkelijk naar hun voeten of naar het plafond te kijken. Maar niet echt naar mij. Er hing een crematoriumstemming. Binnen twee minuten stond ik buiten.''