Dat gaat zomaar niet!

Een voetnoot bij de geschiedenis. Een poosje geleden heeft het Historisch Nieuwsblad de leden van de Tweede Kamer op hun kennis van de geschiedenis beproefd. Er waren er die dachten dat Napoleon na zijn terugkeer van Nova Zembla de Slag bij Nieuwpoort had gewonnen. Wanneer? Tja! Daar vroeg je me wat. Ik had me voorgenomen dit exemplaar van dit HN bewaren, maar collega's in mijn omgeving wilden het lenen om er een column van te maken. Er ontstond een nationale discussie. Kan iemand als Kamerlid nog wel functioneren zonder te weten wie Napoleon is, of was? Moet je Goejanverwellesluis op de blinde kaart kunnen aanwijzen? En Barneveld? Zoja, waarom? Het bewuste nummer van HN is intussen een verzamelobject.

Historisch Nieuwsblad? Is dat geen innerlijke tegenspraak? Nee. Ten eerste omdat de voorraad geheimen uit het verleden nooit uitgeput raakt. De mensen zijn beter in het verwoesten dan in het verstoppen. Maar hoeveel er ook mag worden verwoest, er blijft altijd iets over. Ze hebben het zo goed en veilig verstopt dat ze het zichzelf niet meer kunnen herinneren. Dat wordt dan later, na een verwoesting die niet grondig genoeg is aangepakt, door de historici ontdekt. Dat is zuiver nieuws. Dat komen we nu te weten, dank zij een gebrekkig verstoppen en een gebrekkig verwoesten. Het is bovendien beter nieuws dan dat van vandaag en gisteren, al was het alleen maar omdat de gebeurtenis van toen je niet meer kan deren.

Ten tweede onderschatten we altijd de krachten van de continuïteit. Zeker in deze tijd, waarin steeds meer mensen geloven dat alles vanzelf per dag uit de lucht komt vallen. Voorgeslacht – nooit van gehoord. Dat is toen gebleken uit de enquête van het HN onder onze volksvertegenwoordigers. En dit vind ik door de jaren heen de grote verdienste – zo heet het nu eenmaal – van dit tijdschrift. Het volgt de lijnen van nu naar gisteren, eergisteren, vorige jaar, vorige eeuw. Het brengt opheldering in zaken waar we altijd al nieuwsgierig naar waren. Het herinnert je eraan wat het complex was waar toen alles uit voortkwam. Het toont dat alles weliswaar anders is, hoewel leerzaam vergelijkbaar. Het opent de deur naar een verleden waar je zelf nog met één voet in staat.

Bovendien zit dit tijdschrift er mooi èn functioneel uit. Een poos geleden heeft het zich even door design op sleeptouw laten nemen, dat wil zeggen portretten op paginaformaat afgedrukt als een pasfotootje voldoende was geweest, en dan de tekst door de afbeelding heen diapositief afgedrukt. Bij de eerste zin deed je nog moeite om te ontcijferen wat er stond, en bij de tweede zin geloofde je het wel. Van die dwaling zijn uitgever en redactie gelukkig teruggekeerd.

Om u een indruk te geven van het Historisch Nieuwsblad wilde ik de inhoud van een paar recente nummers weergeven. Die bleken allemaal door de liefhebbers geleend te zijn. Dan maar een paar oudere. Dat van mei vorig jaar. Nederland kernwapenvrij; succes en falen van de vredesbeweging. Zoek de overeenkomsten en de verschillen met vandaag: onze meningen over president Bush en de As van het Kwaad. Juni 2001. Een artikel van Bas Kromhout over de rol van Australië, Amerika en Groot-Brittannië in het conflict tussen Indonesië en Nederland, tussen 1945 en 1949. Het is een overzicht van wat bronnenonderzoek bij de westelijke vrienden recentelijk aan het licht heeft gebracht. Dat bevat een paar verrassingen. Dan een bijdrage van Beatrice Janssen en Gerhard Sälter over de dertiende augustus 1961, de dag waarop de bouw van de Berlijnse Muur begon. Ik noem maar een paar voorbeelden. Het is allemaal pas gisteren, in het niemandsland tussen wetenschap en journalistiek. Boeiend, en leerzaam.

Vorige week kwam er een rondschrijven van de heer Frans Smits, hoofredacteur. Goed nieuws. Het aantal abonnees van het HN is vorig jaar bijna verdubbeld. Maar dan het bekende verhaal: toch nog tekort, voortbestaan bedreigd. Bij het Bedrijfsfonds voor de Pers, dat een subsidie kan geven, bestaat nog `enige twijfel' (schrijft Smits) of dit blad voldoende bijdraagt tot `informatievoorziening en opinievorming voor zover van betekenis voor het democratisch functioneren van de Nederlandse samenleving'.

Ik denk dat voor dit `democratisch functioneren' in ieder geval bij Kamerleden, hogere bestuursambtenaren en lagere ook, vakbondsmensen, managers, journalisten, kortom het denkend deel van het volk, een historisch besef, begrip van continuïteit geen kwaad kan. En ik weet geen tijdschrift dat daartoe meer en beter, want spelenderwijs, bijdraagt dan het Historisch Nieuwsblad.

Ik besef het: dit stukje begint veel te lijken op de tekst uit het legendarische tekenfilmpje voor het Bio Vakantie Oord, het veertig jaar geleden gevleugelde: Dat gaat zomaar niet! Maar zoals het bioscooppubliek van toen zich zal herinneren: de vervaarlijke veldwachter in de vermomming van een kraai, heeft toen over zijn hart gestreken, en daardoor kon `het grauwe grut' weer gezond worden. Kennis van het recente verleden blijft onmisbaar.