Beu, boos en bang

,,De islam schreeuwt om introspectie en zelfonderzoek, om Verlichting. En hoewel de ontwikkeling van de islam ongetwijfeld anders zal verlopen dan die van het christendom, komt er na de noodzakelijke zelfkritiek toch een Nietzsche die constateert dat Allah dood is hartaanval gekregen bij het kijken naar een pornoshow in Zijn eigen paradijs.''

Weer een provocerende soundbite van Pim Fortuyn? Nee, een citaat uit een lang betoog van Trouw-redacteur Jaffe Vink in zijn krant van afgelopen zaterdag. De islam moet volgens hem ,,bevrijd worden uit zijn eigen kluisters, verlost van zijn duisternis''. Want, meent Vink, de islam is in zijn huidige gedaante ,,een naargeestige, bedompte godsdienst''. Verbaasd toont hij zich over het christendom dat na de aanslagen in de Verenigde Staten de schuld direct bij zichzelf ging zoeken. Vink: ,,Beste geologen, haat zullen jullie niet vinden, maar dit getob van jullie is een vorm van zelfverloochening, het is de weg-met-ons-mentaliteit, het is een geperverteerd zondebesef, wij leven heel ons leven fout, jaja nee, dit getob is je reinste zelfhaat.''

Nog één citaat uit de aanklacht van Vink die was vervat in niet minder dan drie krantenpagina`s. ,,We zijn allemaal, links en rechts, doorgefourneerde democraten geworden, die niet altijd beseffen dat er buiten de democratie ook nog een wereld is. Het lijkt erop dat we een besef van onheil, dat nodig is om gevaar te signaleren, hebben verloren.''

Het is duidelijk; hier is sprake van een somber mens, die de wereld om zich heen ziet instorten. Iemand die het tot zijn taak ziet ,,flarden van een onrustbarende muziek te brengen'' in de Hollandse polder waar het nooit waait. Vinks stellingen zouden gemakkelijk kunnen worden afgedaan als een portie `stevige zwaarmoedigheid' voor de zondagmorgen zoals dit een protestants-christelijke orgaan als dagblad Trouw betaamt. Maar Vink is niet de enige die met een vijf-voor-twaalf-gevoel rondloopt. Integendeel, juist in de progressieve gemeente is de laatste tijd een toenemend gevoel van onbehagen te bespeuren. In één week tijd kopte Vrij Nederland `De onbeschoftheid beu', HP/De Tijd `Nee is nee' en het dagblad Trouw `En nou is het afgelopen!'. Uit de koppen spreekt behalve bezorgdheid ook een soort opluchting: het mag eindelijk eens gezegd worden.

De Leefbaar Nederland operette heeft het beeld wat vertroebeld maar de atmosfeer waarin de komende maanden twee verkiezingen worden gehouden is er één van zeer gerichte angstige ontevredenheid. Over de wereld binnenshuis is geen klagen, daar is alles op orde. Een ongekend lange periode van aanhoudende economische groei heeft ervoor gezorgd dat de materiële welvaart tot grote hoogten is gestegen. Het iedere arbeider heeft recht op een auto is stilzwijgend vervangen door iedere arbeider heeft recht op minstens twee buitenlandse vakanties per jaar.

Zorgen zijn er pas over wat zich buitenshuis afspeelt, het publieke domein. Daar voelen ook de lezers van Vrij Nederland en HP/De Tijd zich niet meer op hun gemak. En de probleemmakers mogen benoemd worden. ,,Voor een groot deel zijn het Marokkanen en Antillianen die zich schuldig maken aan criminaliteit, ik vind het goed dat we daar niet zo ingewikkeld over doen'', aldus de Amsterdamse burgemeester Job Cohen eerder dit jaar in zijn nieuwjaarsrede.

Volgens de eerder genoemde Jaffe Vink voldoen begrippen als maatschappelijke achterstand en immigratieproblemen niet als verklaring van de criminaliteit van allochtonen, maar speelt ook hun culturele achtergrond hierbij een rol. Zo ver is Frits Bolkestein nooit gegaan.

De vraag is waar deze ontegenzeggelijke verharding toe leidt. Als PvdA-leider Melkert maatgevend genoemd mag worden voor de toon, krijgen we de komende maanden de verkiezingscampagne van de strengheid. Volgens het verslag in Vrij Nederland van deze week heeft Melkert in Vlaardingen zijn gehoor beloofd als premier binnen honderd dagen het perronkaartje te zullen invoeren. Dat zou dan direct wel eens zijn Waterloo kunnen worden getuige de wetenschap dat een stad als Amsterdam al meer dan twintig jaar praat over het plaatsen van tourniquets bij de metro-ingangen.

Dit soort beloftes zijn stuiptrekkingen van een politieke klasse die de afgelopen jaren stelselmatig heeft verzuimd te waken over het gebied dat haar was toevertrouwd: de publieke ruimte. Want terwijl de paarse beleidsagenda zelfvoldaan werd afgewerkt nam verloedering bezit van de straat. Zeker, de politieke speelruimte is beperkt. Het proletendom laat zich niet sturen vanuit Den Haag. Maar van een sense of urgency om althans te corrigeren wat er te corrigeren viel is tijdens de vrolijke paarse jaren weinig te bespeuren geweest. Afgezet tegen de vertoonde apathie klinken plotselinge ferme aankondigingen als strijd tegen de hufterigheid (PvdA) of tegen de verslonzing (VVD) dan wel heel erg onecht.

Nu al wordt pruilend vanuit de coalitie opgemerkt dat er zo weinig waardering bestaat voor al het goede dat toch ook is bereikt. Politici zouden beter moeten weten. Belonen is een term die slechts in het woordenboek van een heel beperkte groep kiezers voorkomt. Wat pas echt telt bij verkiezingen is de mate van falen. Ongenoegen is daarbij de doorslaggevende factor.

Een in materieel opzicht tevreden land wentelt zich in een combinatie van onzekerheid en ongeduld. Daarbij wordt en (dat is het verschil met de politiek correcte jaren) mag alles op één hoop worden gegooid. Criminaliteit, asielzoekers, islam, gedoogbeleid, vervuiling; alles gaat in de pressure cooker van het ongenoegen. Het leidt tot een gevoel van algemeen ongeloof in de huidige generatie politici. De verkiezingsstrijd zal dan ook niet zozeer een strijd om de kiezer, maar met de kiezer zijn. Het is in elk geval weer eens een heel andere vorm van polarisatie.