Alleen groei kan Schröder redden

In zijn korte bestaan heeft de Europese Centrale Bank geloofwaardigheid verworven. De inflatie in de eurozone zal dit jaar naar verwachting beneden de doelstelling van 2 procent per jaar blijven, en de goed voorbereide overgang van de nationale valuta op de euro is soepeler verlopen dan mocht worden verwacht. Dit goede werk is bedreigd door de Duitse onwil de regels van het Stabiliteitspact na te leven. Deze schrijven voor dat de Ecofin-raad een officiële `eerste waarschuwing' geeft aan landen wier begrotingstekort in de buurt komt van de maximale 3 procent van het bnp die in het pact is overeengekomen.

Op het ogenblik is het Duitse begrotingstekort 2,6 procent en als de malaise in de Duitse economie verergert zou de grens van 3 procent kunnen worden doorbroken. Zo zou Duitsland het land dat er zo'n vurig voorstander van was wel eens het eerste land kunnen zijn dat het pact schendt. Kanselier Schröder raakte echter niet in verlegenheid door deze netelige positie. Hij betoonde zich eerder verontwaardigd dat een `eerste waarschuwing' aan Duitsland zelfs maar werd overwogen.

De kanselier kon zich die `bullebak-tactiek' veroorloven omdat de regeringen van andere grote landen in de Ecofin sympathiseren met zijn impliciete stelling dat de regels van het Stabiliteitspact alleen voor de kleine landen gelden. Zo kwam er een politiek akkoord dat het gezichtsverlies beperkte en besloten de EU-ministers van Financiën tot opschorting van een officiële waarschuwing aan Duitsland (en aan Portugal, dat eveneens begrotingsproblemen heeft), in ruil voor de toezegging om niet de grens van 3 procent te doorbreken.

Hier staat nog veel meer op het spel dan begrotingsdiscipline. Het kleine Ierland ontkwam niet aan een eerste waarschuwing van de ministers toen het vorig jaar zijn belastingen probeerde te verlagen. Zal er één reglement voor de grote EU-landen en een ander voor de kleine komen? (Portugal zou niet gespaard zijn als zijn zaak niet met die van Duitsland zou zijn samengevallen.) Achter het vraagstuk van de `eerste waarschuwing' ligt een ander, namelijk: wie is de baas in de EU, de Europese instellingen of de grote landen?

Schröder was zwaar gebelgd dat de eerste waarschuwing juist nu kwam, omdat er in Duitsland algemene verkiezingen in aantocht zijn en het niet goed gaat met de Duitse economie. Beseft hij wel, en kan het hem iets schelen, dat ook kleine landen algemene verkiezingen in het verschiet hebben en dat de naleving van EU-akkoorden ook voor hen nationale kosten met zich meebrengt? Zo zijn er in mei algemene verkiezingen in Nederland. Maar anders dan hun Duitse collega's verzaken de Nederlandse politici niet om binnenlands-politieke redenen hun verplichtingen tegenover de EU.

Naast de drieprocentsgrens schreef het Stabiliteitspact alle landen voor om uiterlijk in 2002 op middellange termijn een begrotingstekort van nul te hebben. Onlangs heeft de Duitse regering toegegeven dat ze die doelstelling van het Stabiliteitspact pas zal halen in 2004, en vervolgens laten doorschemeren dat een evenwicht pas in 2006 zou worden bereikt. In het jongste akkoord heeft Berlijn zich verbonden aan een begrotingsevenwicht in 2004. Schröder is overgevoelig voor een eerste waarschuwing wegens deze begrotingsproblemen. Duitsland heeft een tekort, op middellange en op korte termijn, doordat zijn economie een nulgroei heeft.

Schröder zou niet verontwaardigd tegen de EU moeten doen, maar het zou andersom moeten zijn. De EU zou Schröder moeten vermanen. Hoe durf je je buren met een nulgroei te belasten! Hoe durf je de structurele hervormingen na te laten die nodig zijn voor het Duitse herstel! Hoe durf je te verzuimen de Duitse arbeidsmarkt te liberaliseren als de hele economie in de eurozone én de nieuwe euromunt daarop wachten!

Als Schröder de verantwoordelijke leider zou zijn die Duitsland en de EU nodig hebben, zou hij meer doen om de Duitse groeimachine op gang te brengen en minder om de Duitse vakbonden te vriend te houden. Vreemd genoeg zou juist die koerswijziging misschien wel het gevolg hebben waar Schröder zo vurig naar verlangt dat hij wordt herkozen.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover-instituut, Stanford-universiteit.