Oorlogsgeweld als intiem miniatuur

De eerste gedachte bij Russisch en Midden-Europees theater is: Jerzy Grotowski. De naam van deze Poolse regisseur staat voor zwaarmoedig spel, uitvergrote emoties, gebruik van oerelementen, beladen symboliek. In de reeks voorstellingen die onder de noemer Paradise Lost Nederland aandoet zijn er zeker Grotowski-achtige uitvoeringen, zoals Richard III en een bewerking van de Decamarone onder de titel Blood and Passion after Boccaccio. Daar staat tegenover een strakke, moderne vorm van beeldend theater, zoals gebracht door het Formalny Theater uit Sint Petersburg met School for Fools.

Van geheel andere orde is Slag bij Stalingrad Een Requiem, een voorstelling opgevoerd door poppen. De poppen vertellen op surrealistische wijze het verhaal rondom de zwaarste slag uit de Tweede Wereldoorlog, die bij Stalingrad. Een langwerpige tafel met zand verbeeldt het slagveld. Deze uitvoering verkleint grootse gebeurtenissen, die in hun complexiteit bijna onvatbaar zijn, tot intieme miniaturen.

Regisseur Rézo Gabriadzé leidt een café in Tblisi, Georgië, waar een houten theater is aangebouwd. Slag bij Stalingrad weerspiegelt zijn persoonlijke obsessie. Hij verbindt, zoals in Oorlog en vrede, een liefdesverhaal met de oorlog. Ontroerend is de manier waarop de soldaat en zijn geliefde, verbeeld door twee paarden, elkaar moeten missen omdat de merrie ofwel vriendin Natasja sterft tijdens een bombardement. Fascinerend dat poppen, vervaardigd van levenloos materiaal, door de stem en de bewegingen van de speler, ziel en karakter krijgen. Het opmarcheren van de honderdduizenden soldaten wordt verbeeld door vierkante stukken karton in een eindeloze reeks voorbij te schuiven waarop kleine helmen zijn gemonteerd. Daar gaan ze, jongens en mannen, kanonnenvoer. Geluiden van gevechten, bombardementen en geweersalvo's begeleiden hun mars.

Wat opvalt is de fantasie van de makers en het plezierige appèl dat op de verbeelding van de toeschouwers wordt gedaan. Een emmer kan transformeren tot een trein en zuiver zand roept associaties op met de modder van het slagveld. Dit Requiem voor de gevallenen bij Stalingrad is een poëtisch juweel.

Voorstelling: Paradise Lost. Stadsschouwburg, Groningen/ Het Kruithuis. Slag bij Stalingrad Een Requiem. Te zien: 14/2 Toneelschuur, Haarlem; 15/2 Stadsschouwburg, Utrecht; 16/2 Felix Meritis, Amsterdam; 17/2 Rotterdamse Schouwburg. Inl.: 020-6262 321; www.paradiselost.nl