`Houd referendum onder kerkleden'

Theoloog Anne van der Meiden wil een doorbraak forceren in het fusieproces van protestantse kerken. ,,Organiseer een referendum.''

Het Samen-op-Wegproces duurt al 35 jaar, zucht theoloog dr. Anne van der Meiden. ,,Nergens sleept een fusieplan zo lang als in de drie kerken. Telkens komt er weer een andere eis op tafel. Dat verlamt de besluitvorming. Ik kan me voorstellen dat de bestuurders er gek van worden. Daarom reik ik hen een tool aan om tot een beslissing te komen: organiseer een raadgevend referendum onder de kerkleden over deze kwestie.''

`Kan een referendum de SoW-kerken redden?' staat er boven de brief die Van der Meiden deze week mede namens de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden (VVH) aan de triosynode van hervormden, gereformeerde en lutheranen schreef. ,,Het zou fantastisch zijn'', licht de emeritus hoogleraar communicatiewetenschappen toe, ,,als het idee op de agenda van de hoogste leiders kwam.''

Suggereert u met het referendum niet dat leden anders over het fusieproces denken dan de bestuurders?

,,Het kan zijn dat die meningen uiteen lopen, daar heb ik geen kijk op. Ik weet niet hoe de kaarten liggen. Hoe zo'n referendum uitpakt, hangt ook af van welke model je aandraagt: een volledige fusie, een unie of een federatie. Maar is het sowieso niet eens het moment voor de SoW-kerken om hun achterban te raadplegen? Als je je leden overhevelt van de ene naar de andere kerk – dat gebeurt in feite – is het beleefdheidshalve toch terecht als je hen vraagt: vind je dat goed?''

Tien jaar geleden pleitte u, samen met wijlen professor H. Mulder, ook al voor een raadpleging van de kerkleden over het SoW-proces. Hoe kijkt u daar op terug?

,,De reactie van de leiding was er een van beleefde ergernis en afkeer. Ook de correspondentie die over deze vraag is gevoerd, verraadt lichte ergernis: in de kerk werkt men niet als in de politiek of in de hengelvereniging. Het verzet was vaak ook gebaseerd op de gedachte dat de leden niet over voldoende intellectuele capaciteiten beschikten om inzicht te krijgen in de complexe problemen. Er was en is in de kerken geen inspraak. De kerkenraad, weliswaar om de zes jaar gekozen, is het centrum van de macht in een gemeente. Hij heeft alles te zeggen over de belangrijke zaken. Boven de kerkenraad staat de regionale gemeente, daarboven de synode die alles beslist. De leden hebben niks te zeggen.''

Zijn de kerkleden rijp voor een referendum?

,,Zeker, we hebben met mondige leden te doen. Het is geen grote kunst bijbels te onderbouwen dat je bij bijzondere gelegenheden het volk vraagt wat er moet worden gedaan. Bovendien is een referendum maatschappelijk aanvaard. De kerkenraad verbiedt zo'n raadpleging niet. Wat let jullie, bestuurders, vraag ik de triosynode die er tot vermoeiienis toe niet uitkomt. Daar komt bij dat de betrokken kerken en hun leden veel meer ervaring hebben met het SoW-proces dan tien jaar geleden.''

Bent u voorstander van het SoW-proces?

,,Jazeker. Het proces gaat op heel veel plaatsen goed, dat merk ik ook als ik `s zondags preek. Op sommige plekken lukt het ook niet, nooit. Laat het volk per gemeente beslissen. Geef die lokale gemeenten zeggenschap en hou op met eindeloos ruziemaken.''