`Een jungle waar je goed geld verdient'

Het Huis van Afgevaardigden worstelde tot diep in de nacht met de vraag of de Amerikaanse politiek de onevenredige invloed moet terugdringen van burgers en bedrijven met veel geld. In Texas heeft die invloed geleid tot een `ideaal' zakenklimaat met lage belastingen, beperkte milieu-eisen en een business-vriendelijke rechterlijke macht.

,,Ach je krijgt wel eens een brief of je voor 10.000 dollar een tafel wilt kopen op een politieke fundraising-avond. Die gooi ik zo in de prullenbak,'' zegt Michael Maass. De Duitse ondernemer kijkt erbij alsof hij zulke post soms wel eens bewust naast de prullenbak gooit.

Maass zit in een ruim wollen vest in zijn directiekamertje in een buitenwijk van Houston. Hij leidt de Amerikaanse tak van Maass Flange, een Duits bedrijf (met dochters in onder meer Nederland en Engeland) dat koppelstukken voor de olie- en gasindustrie maakt. Maass woont en werkt al achttien jaar in Texas, dat hij omschrijft als ,,een jungle waar je goed geld kunt verdienen''.

De eerste zes jaar waren erg zwaar, Maass moest leren om te gaan met ,,het korte termijn denken van de Amerikaan'' en ,,het algemene wantrouwen'', maar hij ging ook de voordelen zien. Je kunt in Texas mensen makkelijk aannemen en ontslaan. De milieu-eisen zijn licht: hij kon zonder vergunning een zwaar aggregaat neerzetten dat een kilometer verderop de grond nog doet trillen. En het kostenniveau is laag: ,,Iedereen doet zich hier tegoed aan de Mexicaanse arbeidskrachten. Die werken uitstekend en kosten maar acht dollar per uur.''

Het is een refrein dat door andere ondernemers wordt herhaald: het is goed zakendoen in Texas. Dat beaamt John Driscoll, Texaan in hart en nieren. Hij is senior vice president van Smit Americas, de Amerikaanse tak van de wereldbekende scheepsslepers. ,,Texas is pro business, schoon en niet corrupt. Wij zijn niet achterlijk, maar deze staat is conservatiever dan de meeste. Dat geldt voor zowel Democraten als Republikeinen. Je hebt hier weinig last van de vakbonden en men neigt naar zo min mogelijk regulering door de overheid.''

Eén ondernemer legt graag uit hoe het komt dat in Texas de zakenman zijn hart kan ophalen. Massey Villarreal is niet alleen oprichter en directeur van Precision Task Group, een adviesbureau dat zorgt dat bedrijfssoftware het ook doet, hij is voorzitter van de Commissie Economische Ontwikkeling van de staat Texas en landelijk voorzitter van de Republican National Hispanic Assembly. Op zijn kantoor in Houston hangt een ingelijste brief van George W. Bush: ,,Dear Massey, zonder jouw hulp had ik mijn race om het gouverneurschap niet gewonnen.''

Villarreal is een steunpilaar in de Republikeinse strategie voor toekomstige verkiezingen. En hij weet het. ,,George W. Bush is niet gek. In Texas vormen de Latino-kiezers een blok van tegen de 30 procent; in 2050 maken zij bij de huidige groei 40 procent uit van de hele Amerikaanse bevolking. Onze organisatie is het verbindingsstuk tussen George W. Bush en de Latino bevolking''.

Hij werd arm geboren. Villarreal senior was een geïmmigreerde Mexicaanse bakker in Corpus Christi, Texas, die hard werkte om zijn kinderen een goede opleiding te geven. Massey werd computer-ingenieur, keek in New York en het buitenland rond en zette zijn eigen bedrijf op in Houston. Nadat de Democratische gouverneurskandidaat in 1994 geen belasting had voor zijn diensten, ging Villarreal voor Bush werken. Zij delen hun voorkeur voor een ongehinderd zakenleven en conservatieve opvattingen over geboorte en dood.

Gouverneur Bush benoemde Villarreal voor zes jaar in het bestuur van de Universiteit van Texas, de grootste in het land. Bush bezorgde Latino bedrijven in Texas meer werk van de staat dan zij ooit hadden. De waardering van Villarreal kent weinig grenzen. De gouverneur heeft ondernemend Texas bevrijd van onnodig hoge schadevergoedingen voor gewonde of benadeelde burgers ('tort reform', tort is 'onrechtmatige daad'), hij heeft gezegd dat ieder kind in de derde klas moet kunnen lezen en ,,gouverneur Bush heeft hier een hoge ethische standaard en een echte ondernemersmentaliteit gebracht''.

Actiegroepen die voor burgerrechten, gezondheid en democratie opkomen, menen dat de prijs hoog is. Het Huis van Afgevaardigden in Washington stemde vannacht over voorstellen om politieke bijdragen aan banden te leggen. In Texas mogen personen en bedrijven zo veel geven als zij willen. Dat geldt bij kandidaten voor politieke ambten en bij rechters, die ook verkozen moeten worden.

Texans for Public Justice (http://www.tpj.org) heeft vastgesteld dat kandidaten voor het Supreme Court van Texas tussen '94 en '98 in totaal 11 miljoen dollar ophaalden. Dat kwam in toenemende mate van advocaten. Die zagen hun kans meetbaar stijgen om zaken voor hoger beroep aangenomen te krijgen. De tweede bron van donaties aan rechters was de energiesector, met Enron als belangrijk contribuant en winnaar in vijf van de zes zaken voor het hoogste hof.

Volgens het kantoor van Public Citizen in de Texaanse hoofdstad Austin is Texas de grootste uitstoter van broeikasgassen. Op de wereldranglijst staat Texas op de zevende plaats, in de buurt van landen als Groot-Brittannië en Duitsland. Volgens directeur Tom Smith heeft de presidentskandidaat Bush beloofd dat hij de uitstoot van elektriciteitscentrales zou beperken. ,,Als president is hij daar op terug gekomen en stelt hij de 'vrijwillige reductie' voor die in Texas ook niet heeft gewerkt.''

Alan Bernstein, die jarenlang de politiek van Texas versloeg voor de Houston Chronicle, noemt zijn stad 'luid, vriendelijk, niet verfijnd, internationaler dan men denkt en opschepperig'. Hij denkt dat George W. Bush als gouverneur paste bij zijn staat. De gouverneur knipoogde veel en sloeg de verslaggever in vliegtuigen vaak op de schouders, 'Hey Bernie' roepend. ,,Dat is het Texaanse in George W. Bush, dat is echt.''

Houston is de laatste grote stad van de Verenigde Staten die geen ruimtelijke ordening kent. Wie een stuk grond bezit kan er op doen wat hij wil. Bernstein: ,,Zo is Texas. Een vroegere burgemeester heeft eens gezegd: we hebben geen geld om de gaten in de straten te vullen, maar in ieder geval heb je hier een baan die je geld geeft om je auto te laten repareren.''

Dit is het tweede deel van een korte serie over politiek en zakenleven in de Verenigde Staten. Het eerste deel verscheen op 12 februari en is terug te vinden op www.nrc.nl