Blinde documentaire

Blinden zijn door hun handicap beter getraind in het onderscheiden van geluiden. Ze `zien' hun omgeving met hun oren. De kans dat blinden eventueel aanwezige aanleg voor muziek ontwikkelen is daarom groter dan bij zienden. Zo zijn er van oudsher altijd begaafde blinde kerkorganisten geweest. J.A. Alberdingk Thijm schreef in de 19de eeuw een novelle getiteld De organist van den Dom over de blinde organist meester Janes. Daarin vertelt hij hoe deze in 1483 een concert gaf voor hertog Maximiliaan, nadat die Utrecht had veroverd.

De blinde organist Paul Houdijk van de St. Catharinakerk in Utrecht is de hoofdpersoon van de documentaire Blinde Noten die de RVU morgen uitzendt. Een blinde organist die een ingewikkelde muziekpartituur wil instuderen zal die noot voor noot uit het hoofd moeten leren, of liever: in zijn vingers moeten krijgen. Heeft een blinde musicus geen braille leren lezen, wat vaak het geval is als men op latere leeftijd zijn handicap heeft opgelopen, dan kan hij sinds enkele jaren zijn toevlucht nemen tot op geluidsbanden ingesproken bladmuziek. Complexe partituren worden uit elkaar gerafeld en noot voor noot ingelezen. Medewerker Sijo Dijkstra van de Federatie Nederlandse Blindenbibliotheken geeft aan hoe ingewikkeld dat is: ,,Een organist bezit twee handen en twee voeten om te spelen, maar je kunt natuurlijk niet alle noten die je normaal in een partituur door elkaar speelt, ook in een muziekboek zo aan blinden presenteren. Je moet elke muzieklijn apart uitwerken en met speciale coderingen aangeven wanneer er een andere muzieklijn moet overlappen, zodat ze zelf diverse klanklagen over elkaar kunnen leggen.''

Radiomaker Henk Burger is enige tijd met Houdijk opgetrokken om vast te leggen hoe zo'n proces verloopt, van het instuderen van een muziekstuk tot de uitvoering op een concert. Maar de prestatie van Houdijk had een betere documentaire verdiend. In plaats van een overzichtelijk verslag heeft Burger een geluidscollage gemaakt. Gespreksflarden, geluidsfragmenten, stukken van de ingesproken muziekboeken, achteruitspoelen of snel doordraaien van bandjes het is allemaal op een impressionistische wijze in elkaar gevlochten. In een toelichting schrijft Burger dat hij de luisteraar zo wil dwingen alle zintuigen behalve het gehoor uit te schakelen. Van de geluidsfragmenten en tekstflarden moet men zelf maar associatief een geheel zien te maken. Het resultaat van deze `artisticiteit' is echter een volstrekte warboel en niet anders te omschrijven dan superieure minachting voor de luisteraar. En dat wordt morgen liefst twee keer uitgezonden.

Blinde noten, RVU, morgen, 747AM, 16.00-16.45u. en herhaling, Radio 1, 0.04-0.45u.