Wanneer dan wèl?

De Europese ministers van Financiën hebben twee gele kaarten in hun zak gehouden. Duitsland en Portugal kregen gisteren geen `vroegtijdige waarschuwing' van Brussel over hun oplopende begrotingstekorten, hoewel daartoe alle aanleiding was. Het unanieme besluit van de ministers van Financiën om de regels van het Stabiliteitspact te negeren, werd in de financiële markten schouderophalend ontvangen. De euro gaf geen krimp.

Al te dramatisch moet er dan ook niet gedaan worden over het gemarchandeer van de afgelopen dagen over (met name) het Duitse begrotingstekort. De Duitse regering heeft bij haar Europese partners met succes gelobbyd om een waarschuwing te ontlopen. Die zou de rood-groene coalitie van bondskanselier Schröder, met de verkiezingen in aantocht, stevig worden aangewreven door de oppositie. Ook in Portugal staat de socialistische regering voor verkiezingen. Politieke overwegingen tellen nu eenmaal mee bij de besluitvorming in de Economische en Monetaire Unie.

Toch blijft het betreurenswaardig dat de ministers van Financiën door de knieën gingen. Ze durfden het niet aan om Duitsland te bruuskeren. Ook al bevat het Stabiliteitspact, in 1997 opgesteld nota bene op aandrang van de toenmalige Duitse regering, afspraken over wat er dient te gebeuren als een land budgettair afwijkend gedrag vertoont. Beginnend met een vroegtijdige waarschuwing kan dat eindigen bij forse boetes. Van boetes was voor Duitsland en Portugal nog lang geen sprake. Maar, zoals Eurocommissaris Solbes (Monetaire Zaken) twee weken geleden zei, als de Commissie in deze overduidelijke gevallen geen waarschuwing geeft – wanneer dan wel?

De Duitse minister van Financiën Eichel heeft de Brusselse reprimande afgewend door aan te kondigen de overheidsfinanciën versneld op orde te brengen, dit jaar het tekort onder het toegestane maximum van drie procent te houden en in 2004 te streven naar evenwicht op de begroting. Het zijn fraaie beloftes en misschien worden ze nageleefd. Een waarschuwing volgens de regels van het Stabiliteitspact had geen ander resultaat opgeleverd. Het ongenoegen in Brussel is bovendien helder doorgedrongen in Duitsland, waar niet alleen de federale overheid, maar vooral ook een aantal spilzieke deelstaten hun zaken op orde moeten krijgen en de vakbonden moeten afzien van uitbundige looneisen.

Duitsland en Portugal zijn aan een publieke schrobbering ontsnapt omdat ze verbeteringen in hun begrotingsbeleid hebben aangekondigd. Het is een precedent waarvan in een volgend stadium andere landen ongetwijfeld gebruik zullen maken. Eurocommissaris Solbes is gepasseerd en daarmee is de positie van de Commissie als bewaker van de regels verzwakt. En de indruk is gewekt dat voor grote landen in de Unie de regels, als puntje bij paaltje komt, niet hoeven te gelden.

Dat zijn precies de redenen waarom de ministers van Financiën hun hakken in het zand hadden moeten zetten en hadden moeten vasthouden aan hun eis dat Duitsland, júist Duitsland, met een vroege waarschuwing op zijn tekortkomingen zou worden gewezen. De Europese regeringsleiders hebben die afspraak niet gemaakt om haar bij de eerste de beste gelegenheid terzijde te schuiven.