Vaticaan sticht bisdommen in Rusland

De rooms-katholieke kerk heeft gisteren aangekondigd vier Russische bisdommen op te richten. De Russisch-orthodoxe kerk reageert woedend en dreigt de betrekkingen met het Vaticaan op te schorten.

De nieuwe Russische bisschoppen zetelen in Moskou, Saratov, Novisibirsk en Irkoetsk. Volgens de woordvoerder van de paus betreft het een normalisatie van de religieuze verhoudingen. ,,De Kerk heeft niets anders gedaan dan de organisatie van de katholieke gemeenschap in Rusland op gelijke leest te schoeien met de rest van de wereld.'' Rusland telt 1,3 miljoen rooms-katholieken.

De Russisch-orthodoxe kerk ziet de stap als een katholieke provocatie. ,,Wij zijn niet tegen parochies om in de noden van katholieken te voorzien'', aldus Aleksandr Abramov, belast met interkerkelijke contacten. ,,Maar dit is louter een versterking van de ideologie en de missonaire activiteiten. Men maakt bekeerlingen met methoden die geenszins broederlijk zijn, door misbruik te maken van armoede en religieuze onwetendheid, of onder het mom van liefdadigheid.''

De zet van het Vaticaan luidt een verdere verslechtering in van de betrekkingen met de Russisch-orthodoxe kerk. Met bezoeken aan Griekenland en Roemenië en openbare schuldbelijdenissen probeerde de paus de afgelopen jaren de relatie met de orthodoxe kerken – sinds het schisma van 1054 van Rome vervreemd – te verbeteren. De Russische patriarch Aleksej II reageerde evenwel koel op de katholieke avances en weigert de paus in Rusland te ontvangen, ondanks druk van ondermeer president Poetin.

Aanleiding is de onenigheid over enkele honderden Oekraïnse parochies van de Grieks-katholieke kerk. Deze in 1596 opgerichte kerk, met orthodoxe riten maar onderworpen aan de paus, werd in 1946 door Stalin ontbonden en leidde sindsdien een ondergronds bestaan. Na de onafhankelijkheid van de Oekraïne in 1991 verjoegen Grieks-orthodoxe gelovigen evenwel de Russisch-orthodoxe popes en namen hun kerkgebouwen weer in bezit. Dat ging vaak met geweld gepaard. De rancune hierover kwam aan de oppervlakte tijdens het pausbezoek aan Oekraïne in juni vorig jaar. Moskou sprak daarover zijn veto uit. Toen de paus toch kwam, trokken orthodoxen uit heel Rusland naar Kiev om tegen zijn bezoek te betogen.

Naast deze concrete twistpunten lijkt de Russisch-orthodoxe kerk gevangen in een loopgravenmentaliteit. Na zeventig jaar communisme en collaboratie – de huidige patriarch Aleksej II was een KGB-informant onder de codenaam `Drozdov' – is de orthodoxe kerk een bolwerk van conservatisme. Traditioneel ziet de orthodoxe kerk zichzelf als religieuze arm van de staat; de groei van het katholicisme en protestantisme in Rusland gelden derhalve als een vorm van imperialisme dat alleen met verbodsbepalingen te stuiten valt.

In 1997 nam de Russische Doema een wet aan die de activiteiten van nieuwe religies sterk aan banden legt. Hoewel president Jeltsin indertijd stelde dat die wet diende om bizarre religieuze praktijken te voorkomen en niet om de belangen van de orthodoxie te verdedigen, is dat het in veel regio's wel het geval. Zo loopt er momenteel een proces in Moskou om het Leger des Heils te verbieden en slagen mormonen, pinkstergemeenten en Jehova getuigen in veel regio's er niet in zich als kerkgenootschap te laten registreren.