Miloševic al uit de schoolboeken verwijderd

In Nederland zijn de ogen op Miloševic en zijn berechting door het Joegoslavië-tribunaal gericht. In Servië zwijgen de geschiedenisleerboeken hem inmiddels dood.

Groot was Radina Vucetic' verbazing bij het lezen van het leerboek geschiedenis voor de achtste klas. In het tekstboek voor kinderen van veertien jaar trof de historica geen enkele informatie over Slobodan Miloševic aan. De man die haar volk naar vier oorlogen had gevoerd, onder internationale sancties had gebracht en tot de rand van de economische afgrond had geleid, is simpelweg uit het nieuwste geschiedenisboek verdwenen.

Vucetic en de overige leden van de Servische Vereniging voor Sociale Geschiedenis (waarin zich geschiedenisleraren verenigen) waren met stomheid geslagen. Maar ze kregen niet veel kans hun grieven te spuien. Het boek, zo zegt Vucetic, werd direct na de publicatie afgelopen augustus ingevoerd op alle lagere scholen in Servië. ,,Er is niet eens een proefperiode ingelast'', zegt ze verbaasd.

De vereniging houdt kantoor in een kamertje in de filosofie-faculteit, maar Radina Vucetic ontvangt haar bezoek liever in café Plato, onder de faculteit, want de verwarming doet het niet en haar kantoor is koud en vochtig. ,,We hadden meer van ons ministerie van Onderwijs verwacht'', zegt ze over het omstreden geschiedenisboek.

Het nieuwe leerboek rept met geen woord over de daden van de voormalige president van Joegoslavië, wiens proces vandaag is begonnen voor het Joegoslavië-tribunaal. ,,Het ministerie wist kennelijk niet wat het met hem aan moest.''

Het is niet het enige geschiedenisboek. Het leerboek voor scholieren van zeventien en achttien jaar werd vorig jaar herdrukt met een aanpassing van het hoofdstuk `recente geschiedenis'. Toch wordt de naam Miloševic angstvallig vermeden. Over de verkiezingen van september 2000, die leidden tot de val van Miloševic, schrijven de auteurs slechts: ,,Deze luidden een verandering in de hoogste regionen van de regering in.''

In de laatste leerboeken wast het Servische volk nog altijd de handen in onschuld. De oorlogen zijn veroorzaakt door de Kroaten en de Bosnische moslims, die respectievelijk als opvolgers van het met nazi-Duitsland collaborerende Ustaša-regime en van de Ottomaanse overheersers worden afgeschilderd. ,,De Kroatische martelpraktijken zijn gelijk aan die van vijftig jaar geleden. Hele Servische dorpen worden geplunderd en in brand gestoken'', schrijven de auteurs over de Kroatische operaties Bliksem en Storm in 1995, waarmee een eind werd gemaakt aan de Servische Republiek Krajina in Kroatië en die verdrijving van de Servische bevolking uit de Krajina tot gevolg hadden. In het boek voor middelbare scholieren worden deze operaties uitvoerig belicht, maar over de massamoord op 7.000 moslims uit Srebrenica door Bosnische Serviërs in datzelfde jaar wordt met geen woord gerept.

Bij de vereniging verdenken ze het middenkader van het ministerie van Onderwijs ervan Miloševic met opzet uit het leerboek te hebben gehouden. ,,De top van het ministerie is na de val van Miloševic (oktober 2000, red) gewijzigd. Maar het midden- en lagere kader is gebleven. Begrijpelijk, want de oppositie kan niet iedereen vervangen'', aldus Radina Vucetic. Dat middenkader is echter nog aangesteld door het oude regime en zou de opdracht van de nieuwe minister om een nieuw tekstboek te produceren hebben aangegrepen om de daden van Miloševic te verdoezelen.

Nieuw is dat niet. In ex-Joegoslavië is geschiedenisonderwijs altijd een bron van hele en halve onwaarheden, van narcisme en zelfbedrog, en later van onversneden nationalisme geweest.

Daarnaast heeft het lang aan uitleg ontbroken in het Servische geschiedenisonderwijs. ,,Een les duurt vijfenveertig minuten. Al die tijd is de docent aan het woord. Van interactie tussen leraar en leerling is nauwelijks sprake. Jaartallen stampen is het devies'', aldus Vucetic. Geen wonder, meent de historica, dat geschiedenis het minst populaire vak op de Servische scholen is.

Met geld van onder andere de Nederlandse overheid moet daarin verandering worden gebracht. De vereniging gaat trainingen en seminars geven aan Servische geschiedenisleraren. Die moeten ervoor zorgen dat de leerling het geschiedenisonderwijs weer leuk gaat vinden. Ze wil ook contact zoeken met professoren in Bosnië en Kroatië om de geschiedenis van deze landen te `herschrijven'. ,,We moeten op zoek gaan naar onze overeenkomsten in plaats van onze verschillen te benadrukken.''

Maar de buitenlandse bemoeienis in de binnenlandse geschiedschrijving is niet bij iedereen goed gevallen. Bij Obraz bijvoorbeeld, een rechts-nationalistische organisatie van hoogleraren en studenten. Obraz telt studenten geschiedenis en filosofie van oudsher epicentra van nationalistische retoriek op de Balkan. De leden van Obraz maken zich sterk voor het `zuiver houden' van de Servische geschiedschrijving.

Een van hen is Zoran. Druk orerend staat hij met zijn vrienden voor het podium op het centrale plein van Belgrado. Hier protesteerden zo'n vijfduizend demonstranten afgelopen zaterdag tegen het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. ,,Miloševic heeft gestreden om het Servische volk bij elkaar te houden. Hij verdient alle eer en geen cel in een tribunaal dat we niet erkennen. Dát zou in onze geschiedenisboeken moeten worden opgetekend'', schreeuwt Zoran boven de dreunende luidsprekers uit. Zijn vrienden proberen intussen het standbeeld te beklimmen.

De internationale gemeenschap, zeggen Zoran en de zijnen, wil de Serviërs `gewoon pakken'. De laatste geschiedenisleerboeken ondersteunen zijn gedachtegoed. Duitsland, dat als eerste de onafhankelijkheid van Kroatië erkende, heet het `invloedrijkste en agressiefste lid' van de Europese Unie. De internationale sancties komen uit de lucht vallen redenen worden tenminste niet gegeven. ,,Servië wekte de woede van de bedenkers van de Nieuwe Wereldorde. Die besloten vervolgens de ongehoorzame te straffen.''

Radina schudt haar hoofd over zulke `leugens'. Het zal nog twee jaar duren, zegt ze, voordat haar vereniging met een deugdelijk geschiedenisleerboek op de proppen kan komen.