Gevecht om de wereldzeeën

In de cruisewereld is het grootste overnamegevecht ooit gaande. De twee grootste, Carnival en Royal Caribbean, azen allebei op P&O Princess. Behalve om de overheersing van de leisure op zee gaat het om een titanenstrijd tussen de ego's van de topmannen. Overmorgen beslissen de aandeelhouders. Wie wordt eigenaar van de Love Boat?

Op Royal Caribbeans vlaggeschip de Voyager of the Seas zit niet alleen een ijsbaan, maar ook een klimwand. `Stel je voor: bergbeklimmen midden op de oceaan, op het vijftiende dek, zestig meter boven de zeespiegel', juicht de brochure. De Explorer of the Seas gaat prat op een chic restaurant dat drie verdiepingen telt. Een heuse sculptuur van de Colombiaanse kunstenaar Fernando Botero ter waarde van 450.000 dollar siert de schoonheidssalon van de Celebrity Summit.

Het concurrerende cruisebedrijf Carnival hanteert een andere definitie van fun. Namelijk wet Tshirt nights, bierzuiptoernooien en wedstrijden wie het meeste borsthaar heeft of de vetste vetkwabben. De schepen van Carnival staan niet bekend om hun kunst aan de muur. Internetcafés werden pas aangelegd nadat Royal Caribbean ermee was begonnen. Tot de populairste plekken op de cruiseschepen behoren het casino, de huwelijkskapel, het 24-uurs buffet en het zwembad – de Carnival Spirit telt er vier.

Het Engelse P&O Princess ten slotte beantwoordt waarschijnlijk het meest aan het traditionele beeld dat veel mensen hebben van cruiseschepen: ouderen die 's middags een boek lezen op het dek, 's avonds dineren in galakleding en zich verheugen op de volgende kustexpeditie, waar ze leuke marktjes afgaan.

De situatie op dit moment is als volgt: Royal Caribbean, met twee miljoen passagiers per jaar de nummer 2 van de wereld, en P&O Princess, met 900.000 passagiers de nummer 3 van de wereld, hebben laten weten te willen fuseren. Carnival, met 2,6 miljoen passagiers de nummer 1 van de wereld, weigert zijn koppositie op te geven, en aast daarom ook op P&O Princess. Een fusie tussen aartsvijanden Royal Caribbean en Carnival is alleen al wegens hun omvang in thuisbasis Amerika uitgesloten.

,,Twee drukke Amerikanen rennen om een beetje verlegen Brit heen', zegt Larry Pimentel, een oud-Carnival-manager die voor zichzelf is begonnen met SeaDreams, een klein maatschappijtje in Miami dat alleen luxe cruises aanbiedt voor maximaal honderd mensen op een schip. ,,Met welke Amerikaan P&O Princess ook in zee gaat, er zullen denk ik heel wat culturele verschillen moeten worden overbrugd.'

Behalve een strijd om de overheersing van de zeeën, bespeurt Pimentel in het overnamegevecht ook een battle of the ego's. Micky Arison (52), topman van Carnival, heeft een motorboot waarmee hij in de zomer in St. Tropez aanlegt. Hij heeft zijn studie aan de Universiteit van Miami nooit afgemaakt. Hij houdt van basketbal. Vrienden omschrijven hem als een onvermoeibare straatvechter, die weinig hecht aan decorum. Richard Fain (54), topman van Royal Caribbean, zeilt en golft graag. Hij studeerde aan Berkeley University in Californië, aan de Wharton School of Business en in Londen. Vrienden omschrijven hem als een perfectionist, een boekhouder en een diplomaat. Pimentel: ,,Micky kan het niet uitstaan dat zijn bedrijf wordt voorbijgestreefd. En Richard heeft jarenlang het in zijn ogen inferieure Carnival boven zich moeten dulden. Nu wil hij de kwestie voor eens en altijd in zijn voordeel beslissen.'

Voor het door de beide Amerikanen begeerde P&O Princess, dat in Londen gevestigd is, zeggen hun persoonlijkheden veel over de manier waarop ze het bedrijf na de overname zullen leiden. ,,De Britten zien Micky als een gangster', zegt Pimentel. ,,Richard doet daarentegen alles wat ze in Engeland aangenaam vinden.'

Arison voelt de tegenwind zelf kennelijk ook. ,,Wij zijn publieke vijand nummer 1', zei hij onlangs tegen The Wall Street Journal. Niet dat hij dat erg vindt. Arison klopt zich op de borst voor de agressieve manier waarop hij het bedrijf leidt dat zijn vader in 1972 begon met een opgekalefaterd tweedehands schip. Junior mocht als tiener papa helpen bij het organiseren van bingo-avonden op zee. Voor Fain is de inzet hoog, omdat hij Royal Caribbean vrijwel eigenhandig heeft gered van de ondergang. In 1988 hielp hij de cruise-maatschappij, die voor een kwart eigendom is van de Pritzker familie in Chicago (bekend van de Hyatt hotelketen) en voor 24 procent van de Noorse reder Arne Wilhelmsen, een vijandig overnamebod af te slaan van niemand minder dan Micky Arison. Sindsdien zijn de twee gebrouilleerd.

P&O Princess is feitelijk de laatst overgebleven overnamekandidaat in de cruisesector. Carnival en Royal Caribbean hebben zich de afgelopen jaren bijna alle bekende maatschappijen, zoals de Holland Amerika Lijn (Carnival) en Celebrity Cruises (Royal Caribbean), toeggeëigend. Hoewel Carnival eerder avances heeft gemaakt richting P&O Princess, hebben de Britten hun voorkeur laten blijken voor Royal Caribbean. Op 20 november maakten ze een fusie-overeenkomst bekend ter waarde van 3,42 miljard dollar.

Carnival heeft sindsdien vier, steeds hogere, vijandige biedingen gedaan om Royal Caribbean te overtreffen. Het laatste bod, afgelopen weekend, ter waarde van 5,4 miljard dollar, werd opnieuw door de raad van bestuur van P&O Princess afgewezen. Een combinatie tussen P&O Princess en Carnival zou wegens hun grootte kans lopen te worden tegengehouden door de mededingingsautoriteiten in de Verenigde Staten of Europa. Carnival bestrijdt dit. Toch heeft Peter Ratcliffe, de topman van P&O Princess, de deur nog niet helemaal dichtgegooid in het gezicht van Micky Arison. Dat kan ook niet, want uiteindelijk zijn het de aandeelhouders van P&O Princess die overmorgen erover beslissen op een speciale algemene aandeelhoudersvergadering in Londen. Zowel de top van Carnival als die van Royal Caribbean heeft zich daar inmiddels verschanst in hotels om de gunst van de hoofdzakelijk institutionele P&O Princess-beleggers voor zich te winnen.

P&O Cruises werd als meest winstgevende onderdeel van P&O in oktober 2000 verzelfstandigd en naar de beurs gebracht. Het werd daardoor een zelfstandig bedrijf en heeft niets meer te maken met het Britse P&O, dat actief is in het beheer van haventerminals (P&O Ports), veerdiensten (P&O Ferries) en landtransport (P&O Logistics). Met Nedlloyd heeft P&O een 50 procents joint venture in het containertransport. P&O Nedlloyd is na Maersk/Sealand de tweede containerrederij ter wereld en zal op termijn een beursnotering krijgen in New York, Londen en Amsterdam.

De Amerikaanse cruisemaatschappij Princess opereert vanuit Los Angeles. De Pacific Princess kreeg eind jaren zeventig bekendheid als Love Boat in de gelijknamige tv-serie. (Carnival heeft in 1997 ook eens een schip uitgeleend, de Seabourn Legend, aan filmmaker Jan de Bont, voor diens Speed 2: Cruise Control. Die samenwerking liep uit op een ramp en de film flopte.)

P&O Princess zou de perfecte partner zijn voor Royal Caribbean. Royal Caribbean is vooral sterk, zoals de naam al doet vermoeden, in het Caraïbische gebied de meest logische en efficiënte bestemming voor de belangrijkste markt, Amerika. Royal wil met P&O Europa veroveren, nu de Amerikaanse markt min of meer is verzadigd. Carnival is met het van oorsprong Britse Cunard en de Holland Amerika Lijn en met Carnival Cruises zelf (de Carnival Legend doet bijvoorbeeld Amsterdam aan) buiten de VS al redelijk vertegenwoordigd.

Wat in de strijd om P&O Princess tegen Carnival pleit, is dat het bedrijf de nodige afgebroken, vijandige en onvoltooide overnames achter zich heeft. Er is geen cruisemaatschappij waar Arison niet op heeft geboden. Critici zeggen dat hij alleen maar meedoet om roet in het eten te gooien, of in elk geval de prijs op te drijven voor de tegenpartij. Arison heeft echter een belangrijke troefkaart: de winstgevendheid van Carnival, een bedrijf met een beurswaarde van 16 miljard dollar, waarin hij en zijn familie een 47 procents-belang hebben. Carnival is beduidend winstgevender, en heeft een lagere schuldenlast dan Royal Caribbean en dat vertaalt zich weer in een structureel hogere koers van het aandeel. Zelfs gedurende het laatste kwartaal van 2001, toen door de terreuraansaanslagen van 11 september het toerisme harde klappen kreeg, en er een prijzenoorlog uitbrak, maakte Carnival nog winst. De opbrengst per slaapcabine, een belangrijk cijfer in deze sector, is bijna twee keer zo hoog als die van Royal.

Zo heeft Carnival de gewoonte om meerdere schepen tegelijk te laten bouwen, cruises flink te overboeken, en te bezuinigen op kleine extra's. Aanvankelijk vond iedere gast op een Carnival-schip een mandje met zeepjes en andere spulletjes met Carnival-logo op zijn kamer. Maar Arison bedacht dat hij net zo goed bekende merken kon nemen en het mandje kon laten bekostigen door de betreffende fabrikanten. Aldus geschiedde. Carnival zoekt telkens de bottom line. Een kapotte letter van het bedrijfslogo blijkt bij een bezoek aan het onaanzienlijke hoofdkantoor in een industriewijk in West-Miami bijvoorbeeld met een stuk plastic te zijn gerepareerd.

Royal Caribbean, dat een glimmend hoofdkantoor heeft met uitzicht over Biscayne Bay, let juist erg op de details. Fain heeft er persoonlijk op toegezien dat Egyptische hiërogliefen in zijn schepen exact werden nagebootst, massief hout werd gebruikt voor de bibliotheek en de Fernando Botero-sculptuur van een liggend naakt werd aangeschaft. Toen er plannen waren om de schaatsbaan op de Voyager of the Seas van speciaal kunststof te maken, greep Fain in. Het moest echt ijs zijn. Met de aanleg van de klimwand op de Voyager had Royal Caribbean een primeur in de cruisewereld. ,,Wij bedienen de moderne cruiser', zegt Dan Harnahan, hoofd marketing van Royal Caribbean. De laatste reclamecampagne, waarin een jonge familie achter de roggen aansnorkelt en studenten een gletsjer beklimmen in Alaska, wordt begeleid door Iggy Pops Lust for life.

Royal Caribbean is al jaren bezig om het publiek duidelijk te maken dat cruises ook interessant zijn voor jonge gezinnen en actieve alleenstaanden. En zeker met prijzen die op dit moment zo laag gaan als vijfenzeventig dollar per nacht inclusief, krijg je ook waar voor je geld. Bijna elke andere vorm van pretvakantie is duurder. ,,Veel Europeanen denken bij een cruise aan oude mensen in smoking, veel en slecht eten en een vreselijk amusementsprogramma', zegt een pr-medewerker van Royal Caribbean tijdens een rondleiding op de Majestic of the Seas, met ruim tweeduizend slaaphutten een middelgroot cruiseschip. Op het achterdek staat een stel tieners vlak voor vertrek naar de Bahamas – te basketballen. Toch lijken de meeste andere opvarenden gezien hun buikomvang niet primair geïnteresseerd in sport.

Een zorg voor alle cruise-maatschappijen in de toekomst is overcapaciteit. Tijdens de bloei van de afgelopen jaren zijn tientallen schepen besteld bij Europese werven, die niet kunnen worden afbesteld. In totaal, zo heeft de Amerikaanse belangenorganisatie Cruises Lines International Association becijferd, komen er 52 nieuwe schepen bij in de eerste helft van dit decennium, bijna twee keer zoveel als in de jaren negentig. Carnivals vloot, die bestaat uit 43 schepen, wordt uitgebreid met 15. Royal Caribbean gaat van 21 naar 27. P&O Princess krijgt er in 2004 8 bij en heeft er dan 26.

De schepen worden bovendien alsmaar groter. Voor 2003 komt Carnivals Queen Mary II klaar, die nog groter is dan Royals Voyager of the Seas uit 1999, op dit moment het grootste schip ter wereld. Aantal passagiers: 3.500. Kosten: 800 miljoen dollar. Gewicht: 150.000 ton. Past niet door het Panama-kanaal. Maar als de beoogde nieuwe combinatie Royal Caribbean/P&O Princess doorgaat, wordt Carnival qua capaciteit ruimschoots ingehaald. Royal Caribbean/P&O Princess zal 75.000 slaapcabines hebben, tegenover Carnivals 61.000. Zelfs als Carnival alle resterende concurrenten op zou slokken, zoals Star Cruises uit Hongkong, dan nog blijft het bedrijf nummer 2.

Mocht Carnival het overnamegevecht verliezen, dan is er nog niets aan de hand, zegt een woordvoerder van het bedrijf desgevraagd. ,,We gaan gewoon door met het aanbieden van fantastische cruisevakanties aan onze klanten en meerwaarde aan onze aandeelhouders.' Larry Pimentel heeft er minder vertrouwen in. ,,Micky Arison kan niet tegen zijn verlies.'

Neem een virtuele tour van een Holland America-cruiseschip op www.hollandamerica.com;

voor een overzicht van de site zie www.hollandamerica.com/siteindex/siteindex.htm.

Gerectificeerd

P&O

In het artikel Gevecht om de wereldzeeën (dinsdag 12 februari, pagina 18) staat dat P&O Cruises naar de beurs is gebracht. Dit moet P&O Princess zijn.