Uytdehaage: bronzen beeld, gouden plak

Op de bovenste verdieping van het Holland Heineken House zagen Ton en Maria Uytdehaage zaterdagavond laat op een televisie hoe hun 25-jarige zoon Jochem op een podium elders in het pand werd gezoend door de aantrekkelijke zangeres van een popgroep. ,,Als ze maar niet verkouden is'', merkte zijn vader bezorgd op. Jochem was weliswaar eerder die dag olympisch kampioen op de 5.000 meter geworden, en dat was reden voor een oranje getint `van je hela hela holala-feest', zijn trotse ouders achtten het van even groot belang dat hij in het vervolg van de Winterspelen gezond aan de start zou verschijnen van de 1.500 en de 10.000 meter. Alleen dan zou hij zijn droom, een gouden drieklapper à la Johann Olav Koss, kunnen verwezenlijken.

Het bronzen cadeau dat Uytdehaage zaterdag in Salt Lake City van zijn ouders kreeg, had voor de schaatser uit Utrecht even veel waarde als het goud dat hoorde bij zijn eerste olympische titel; een handgemaakte medaille waarvan hij overigens niet de voor- van de achterkant kon onderscheiden.

In zijn ouderlijk huis staat een bronzen beeld, van een mummie op een kar, en dat prijkte al jaren bovenaan het verlanglijstje van Uytdehaage. Het zou zijn eindexamencadeau worden, zo beloofden Ton en Maria. Toen hij zijn HTS-studie werktuigbouwkunde afbrak om zijn carrière als schaatser voorrang te geven en hij om dat beeld bleef `zeuren', vertelt zijn moeder, werd de gevraagde inspanning bijgesteld: pas na een werkelijk grootse prestatie zou het kunstwerk in zijn bezit komen. Zelfs met de vorige maand behaalde Europese titel namen zijn vader, een werktuigbouwkundige, en moeder, secretaresse, geen genoegen. De lat lag nog hoger. Pas nadat de 25-jarige schaatser de olympische titel had veroverd, met een wereldrecord als slagroom op de taart, kwamen zijn ouders met de blijde boodschap: dat beeld is van jou. ,,Hij heeft zich een aantal doelen gesteld voor dit seizoen en hij realiseert ze'', zei zijn vader. ,,En niet zo'n klein beetje ook.''

Waar Carl Verheijen (6de) en Bob de Jong (30ste) faalden en de droom van een compleet Nederlands podium uiteen lieten spatten, voldeed Uytdehaage aan de hoog gespannen verwachtingen. Verheijen, eveneens uit de ploeg van Kemkers, voelde zich ,,goed klote'' na zijn enige optreden in Salt Lake City. Het ijs gleed niet zoals hij had verwacht en al na een paar ronden had hij z'n benen opgeblazen, verontschuldigde hij zich. Schrale troost: bij de huldiging van Uytdehaage op Medals Plaza werden bij de aankondiging van de winnaar beelden van Verheijen getoond. Ook USA Today plaatste een foto van Verheijen in plaats van de olympische kampioen. De ontgoochelde De Jong dacht dat hij harder reed dan de rondetijden aangaven. Naar de oorzaak van zijn falen kon hij slechts gissen. ,,Ik ben juist in vorm'', verzuchtte hij. Op hetzelfde ijs werd hij in maart nog wereldkampioen op de 5.000 meter.

In de voorlaatste rit had Uytdehaage de opdracht de tot dan toen snelste tijd (6.17,98) te verbeteren, onverwachts gereden door parttime-schaatser Derek Parra. De kleurrijke Californiër, een specialist op de 1.500 meter, had het wereldrecord van Gianni Romme al bijna een seconde scherper gesteld, terwijl veel gerenommeerde stayers de twaalfenhalve ronde op de Utah Olympic Oval als een martelgang hadden ervaren. Parra betrok Bart Schouten in zijn dankwoord, de Nederlandse coach van de Amerikaanse allroundschaatsers. Het was zijn voorganger, Gerard Kemkers, die zes jaar geleden van inline-skater Parra een langebaanschaatser maakte.

Uytdehaage en zijn coach Kemkers hielden na het grillige verloop van de voorgaande races vast aan hun oorspronkelijke plan: een tijd van 6.14 bleef het doel. ,,Als Parra 6.17 kan rijden'', hield Uytdehaage zich voor, ,,dan kan ik dat ook''. En met flair verwezenlijkte hij zijn doelstelling. Zelfs als hij op schuurpapier had gereden, had Jochem de wereldtitel verpulverd, meende Kemkers. Uytdehaages won met een wereldrecordtijd: 6.14,66.

Lijdzaam had Romme, die zich niet plaatste voor de 5.000 meter en daarom zijn titel niet kon verdedigen, moeten toezien hoe Uytdehaage de olympische titel van hem overnam. Elders in Salt Lake City had hij onrustig naar de races op de vijf kilometer zitten kijken. Af en toe trok hij zich terug in zijn eigen, tv-loze kamer. Onder de toeschouwers in het stadion een zichtbaar geïmponeerde Rintje Ritsma, die op de Winterspelen de 1.500 meter rijdt. De Fries was er vlak na Uytdehaages meesterstuk ook getuige van hoe teamgenoot Bob de Jong in de slotrit tegen de Japanner Toshihiko Itokawa afging.

Uytdehaage toonde zich weer een koele kikker. Zijn relativeringsvermogen is de vrucht van zijn opvoeding. Er is meer dan schaatsen, hebben zijn ouders hem voorgehouden. Kunst bijvoorbeeld. Aan de hand van zijn ouders heeft hij alle grote musea in Nederland van binnen gezien. De ouders van Uytdehaage hadden zoveel vertrouwen in de capaciteiten van hun zoon, dat ze nog ruimschoots voor het begin van het schaatsseizoen een reis van tweeënhalve week naar Salt Lake City boekten. Ze gingen er voetstoots vanuit dat hij zich zou plaatsen voor de 5.000 en de 10.000 meter. Bovendien verzekerde Uytdehaage zich van een startbewijs op de 1.500 meter. De Uytdehaagens boekten hun reis voor 11 september, de dag van de aanslagen in New York en Washington. Jochem was op trainingskamp in Salt Lake City. ,,Wij hebben onze reis voor de Spelen geboekt'', mailde moeder haar zoon. ,,Wij geloven in je.'' Vanuit het trainingskamp in Calgary mailde Jochem vorige week naar huis dat het wereldrecord van Romme te verbeteren was. Hij had niks te veel gezegd.