Pim Fortuyn bleek wat al te rechts

Pim Fortuyn, sinds dit weekend geen lijsttrekker meer van Leefbaar Nederland, deed het goed in de peilingen. Maar het aanspreken van de PvdA-achterban lukte niet.

,,Ik zou teleurgesteld zijn als we met Fortuyn geen gekke dingen gaan beleven'', zei Leefbaar Nederland-voorzitter Jan Nagel een paar maanden geleden toen het bestuur van LN `fenomeen' Pim Fortuyn als lijsttrekker voorstelde. Dat het de top van de partij ook té gek kon worden, werd dit weekeinde duidelijk toen Nagel c.s. zich weer van Fortuyn ontdeden.

Zeker had Fortuyn als lijsttrekker de weken daarvoor Leefbaar Nederland, door zijn oprichters bedoeld als een nagel aan de doodskist van de gevestigde politiek, tot ongekende hoogten opgestuwd in de peilingen. Maar de schade was – in weerwil van de bedoelingen van de oprichters van Leefbaar Nederland – niet over de volle breedte van het politieke spectrum aangericht, maar vooral bij de VVD. Zodat Leefbaar Nederland, met Fortuyn als boegbeeld, aardig bezig was PvdA-lijsttrekker Melkert aan het premierschap te helpen. De PvdA leek namelijk nauwelijks last te hebben van Fortuyn en bleef in de peilingen met gemak de grootste partij.

Het optreden van Fortuyn deed de laatste weken niet vermoeden dat diens aantrekkingskracht zich ook zou gaan uitstrekken tot kiezers ter linkerzijde en in het centrum. Fortuyn ging eerder, in de roes van het succes en gestijfd door publieksreacties in zaaltjes, steeds verder in het benadrukken van thema's die gewoonlijk met extreem-rechts worden geassocieerd.

Het effect van wat Fortuyn zaterdag in de Volkskrant te berde bracht over het discriminatieverbod in de Grondwet en het asielbeleid, deed voor de top van LN de deur dicht. ,,We hadden voor dat interview een strategie uitgezet, maar die is volledig mislukt'', gaf LN-campagneleider Kay van de Linde gisteren omonwonden toe.

De bedoeling was steeds dat Leefbaar Nederland met het aansnijden van het asielbeleid zou inspelen op ook bij PvdA-stemmers levende ontevredenheid over het asiel- en vreemdelingenbeleid. Die strategie onthulde Nagel vorig jaar op een besloten bijeenkomst van de aan de PvdA gelieerde Wiardi Beckman Stichting. Maar Fortuyns boutades op dat punt waren steeds minder geëigend, op linkse stemmers nog enige aantrekkingskracht uit te oefenen. ,,Neem mij bijvoorbeeld'', zei ex-PvdA'er Nagel gisteren: ,,ik wil straks als lijsttrekker van Leefbaar Hilversum niet dergelijke opmerkingen hoeven te verdedigen''. Zeker had Fortuyn gisteren gelijk toen hij betoogde dat de partijtop had kunnen weten dat hij over asielzoekers radicale opvattingen koesterde. Maar Nagel had gehoopt dit `bedrijfsrisico' te beperken toen Fortuyn tot lijsttrekker werd benoemd. [Vervolg FORTUYN: pagina 3]

FORTUYN

'Fortuyn conformeerde zich niet'

[Vervolg van pagina 1] Nagel liet het partijcongres eerst een verkiezingsprogramma aannemen, waarin geen getalsbeperkingen voor asielimmigratie voorkwamen. Fortuyn, zo was de bedoeling, zou zich daaraan conformeren. De hoop dat de nieuwbakken lijsttrekker van Leefbaar Nederland zich verder iets zou aantrekken van zijn opdrachtgevers, bleek echter onmiddellijk ijdel. In zijn aanvaardingsrede gaf Fortuyn al te kennen Leefbaar Nederland niet zozeer als een partij te beschouwen, waarin de leden het voor het zeggen hebben, maar meer als een losse kiesvereniging voor zijn persoon. En toen hem onlangs in een tv-uitzending gevraagd werd waarom het verkiezingsprogramma van LN toch zo dun en onsamenhangend was, gaf Fortuyn ten antwoord dat er volgende maand van hem een nieuw boek zou verschijnen. Dat kon dan gelden als zijn verkiezingsprogramma, zei hij.

De episode Fortuyn betekent in ieder geval een tijdelijke terugval voor Leefbaar Nederland, realiseert Nagel zich. Zijn hoop is dat, ondanks een terugval in de peilingen, de nieuwe partij een kwalitatief bredere aantrekkingskracht zal uitoefenen, ook in personele zin. Want de afgelopen weken bleek bijvoorbeeld, dat maar weinigen van goede naam en faam bereid waren onder Fortuyn op de LN-kandidatenlijst te staan.

Vrijwel zeker zal Nagels partij alsnog een lijst-Fortuyn naast zich moeten dulden. Maar gelukkig is er die oude horeca-wijsheid: twee cafés in dezelfde straat verdienen elk meer, dan wanneer ze de enige in de straat zouden zijn.