Het leven doet er niet toe bij Sarah Kane

In feite valt het doek van de voorstelling Phaedra's Love al in de eerste minuten. De acteurs staan gevangen onder een piramide van repen gekleurde stof en zodra het stuk begint, dwarrelen de repen neer in een zee van kleuren. De vloer die vrijkomt is zwart. De groep formeert zich als bij een staatsieportret en kijkt de toeschouwers aan met een verontrustende grijns. Het begin van het einde.

Phaedra's Love is het tweede toneelstuk dat de Britse auteur Sarah Kane schreef. Kane (1971) regisseerde het destijds zelf. Drie jaar later pleegde ze zelfmoord. Vijf stukken in totaal liet Kane na, het ene nog extremer dan het andere. Door de uitgesproken wanhoop en agressie van haar personages is het onmogelijk haar werk te zien zonder te denken aan de zelfverkozen dood van de maker. Als een karakter zegt: ik wil dood, dan weet je: hij meent het.

Phaedra's Love is een bruuske bewerking van Seneca's Phaedra. Over koningin Phaedra die wanhopig verliefd wordt op haar stiefzoon Hippolytus en zelfmoord pleegt als hij haar afwijst. In Kane's versie is Hippolytus een onverschillige jongeman die zijn dagen slijt in totale inertie. Hij vreet een taart, rookt chronisch en trekt zich af met een sok om zijn penis. Phaedra kan de verleiding niet weerstaan hem af te zuigen met kleine smakgeluidjes. Plastisch, jazeker, maar in de kille wereld van Kane is geen plaats voor bloemrijke liefelijkheid. Het leven is er rauw en glansloos.

Stefan Rokebrand speelt Hippolytus uitstekend. Hij hangt uitgezakt op een bank, ontdaan van iedere emotie. Malou Gorter als Phaedra is al even sterk in haar bij vlagen hysterische obsessie. Het paar wordt bijgestaan door Phaedra's dochter en een priester, die tevens dienen als koor dat de wanhopige Phaedra raad moet geven: ,,neuk niet met hem, zoek een ander''.

Wat moet je met zo'n stuk? In Engeland riep het werk van Kane een golf van verontwaardiging op. Vuiligheid, meenden de critici. Die afkeer bezorgde Kane een cultstatus, want, zo zeiden de Kane-adepten, zij zag de wereld zoals hij echt is. In haar kielzog volgden meer jonge Britse schrijvers met verhalen vol bloed, seks en ellende. In Nederland werden de andere vier stukken van Kane al opgevoerd en ook hier zorgden ze voor enige ophef, zij het minder extreem dan in Engeland. Met Phaedra's Love is nu het gehele werk van Kane te zien geweest en de vraag blijft: wat moet je ermee?

Regisseur Marcus Azzini even oud als Kane nu zou zijn laat de lege buitenkant en de al even holle binnenkant van de personages zien. Op de vier tafeltjes rond het speelvlak staan drank, taartjes en schoonheidszalfjes, waar lusteloos aan gefriemeld wordt. Soms dansen de spelers popperig op een sambadeuntje met opnieuw die beangstigend gevoelloze glimlach om de mond. Het leven doet er niet toe, heeft er nooit toe gedaan en de enige opwindende bezigheid is sterven.

Azzini staat niet toe dat de personages elkaar dichter naderen dan een meter of vijf, behalve voor een seksuele handeling of een tik op het hoofd. Dat past misschien bij de gedesillusioneerde sfeer, maar het haalt ook de vaart uit de voorstelling.

Tegen het gewelddadige einde van het stuk volgen de gruwelijkheden elkaar zo snel op dat Azzini de bloederigste gedeeltes laat voorlezen door de reeds gestorven Phaedra. Desalniettemin spuit er rode verf, schokken de ledematen en uiteindelijk is iedereen dood. Ze sterven in wanhoop. Behalve Hippolytus, die er welbewust voor kiest om de schuld op zich te nemen voor een daad die hij niet heeft begaan. Hij lijkt zelfs op te leven terwijl zijn testikels op de barbecue liggen en zijn ingewanden worden uitgerukt. ,,Waren er maar meer momenten als deze'', verzucht hij met zijn laatste adem. Want voor Hippolytus is de dood het einde.

Maar waar is het om begonnen?

Voorstelling: Phaedra's Love door Teatro/De Theatercompagnie. Tekst: Sarah Kane. Vertaling: Oscar van Woensel. Regie: Marcus Azzini. Gezien: 7/2 Rozentheater, Amsterdam. Aldaar t/m 23/2. Tournee in seizoen 2002/2003. Inl. 020-620 7953 of www.rozentheater.nl