Veel stemverheffing in Dostojevski-monoloog

Het festival Paradise Lost biedt acht voorstellingen uit Oost-Europa, met ondermeer een Decamerone uit Bulgarije en een Othello uit St. Petersburg. Het expressieve spel van Oksana Mysina heeft geen vertaling nodig.

Met een toespraak van Jeltje van Nieuwenhoven, voorzitter van de Tweede Kamer, is gisteravond in Amsterdam Paradise Lost begonnen, een festival voor Oost-Europees theater. De komende weken zijn in de schouwburgen van zes steden acht voorstellingen uit het voormalige Oostblok te zien. Dit initiatief komt van vijf schouwburgdirecteuren die het aanbod aan buitenlands theater in ons land willen verrijken.

Van Nieuwenhoven – die in de introductie weer eens als favoriet voor het ambt van staatssecretaris van Cultuur werd genoemd – begon haar toespraak met een citaat van popgroep Het Klein Orkest: ,,Alleen de vogels vliegen van Oost naar West Berlijn/ Omdat ze soms in het Oosten en soms ook in het Westen willen zijn''. Vervolgens schetste ze de toestand in het Oost-Europese theater. Onder het communisme was er repressie en censuur, maar was er materieel gezien veel ruimte voor theater. Na de val van de muur volgde een artistieke crisis – zonder duidelijk engagement waren de regisseurs het spoor kwijt. Daarna volgde een materiële crisis; niemand had meer geld over voor theater, waardoor veel theatermakers naar het buitenland gedreven kwamen.

Na de toespraak en een buffet volgde de openingsvoorstelling, KI van de Russische regisseur Kama Ginkas door Young Spectators Theatre uit Moskou. In deze monoloog staat een bijfiguur uit Dostojevski's roman Misdaad en Straf (1866) centraal: Katherina Ivanovna, de moeder van Sonja, de hoer met het gouden hart die de ziel van moordenaar Raskolnikov redt. Door Katherina Ivanovna en haar noodlijdende gezin te helpen, komt Raskolnikov tot inkeer.

KI is in het Russisch en wordt niet, als de andere voorstellingen, boventiteld. Maar de actrice Oksana Mysina speelt zo expressief dat haar bedoelingen goed overkomen. Bovendien weet ze de taalbarrière te gebruiken in haar spel. Als een zwerfster die niet goed bij het hoofd is, benadert ze zeer direct het publiek, ze spreekt ze indringend aan en klimt op schoot. Dat ze niet helemaal begrepen wordt, draagt bij aan haar tragiek. De kernzinnen van haar relaas herhaalt ze in gebroken Engels: ,,I treat him nice, he goes get drunk. Verstehe?''

Mysina speelt op Dostojevskiaanse wijze: in grote staat van opwinding, gejaagd, met veel stemverheffing en druk heen- en weer gebeen. Haar emotionele spel krijgt contrast door de drie bloedjes van kinderen die ze hardhandig meesleurt. De kinderen (Sofja, Vera en Petr Romanova) houden zich stil en kijken bedrukt. Een zoon wordt door Mysina ruw ontkleed en blijkt onder zijn schamele hemd twee ontluikende borsten te verbergen, wat haar nog kwetsbaarder maakt.

De komende weken is op Paradise Lost onder meer de Russische voorstelling School for Fools van Sokolov te zien – over een jongen die, net als de schrijver, ten onrechte in een krankzinnigengesticht wordt gestopt. Uit Litouwen komt een Richard III en uit Bulgarije een Decamerone. De Georgische poppenspeler Rézo Gabriadzé speelt de Slag bij Stalingrad na in een zandbak. De Stadsschouwburg van Groningen biedt op 11 februari de Litouwse voorstelling Masquerade, over een Petersburgse Othello die zijn vrouw vergiftigt met een ijsje, gratis aan.

Paradise Lost t/m 18/2 in Felix Meritis, Amsterdam en de schouwburgen van Arnhem, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Haarlem. Inl. 020-6262321 of www.paradiselost.nl.