Traudl Junge, de vergeten assistente van Hitler

Iedereen zag Traudl Junge, secretaresse van Hitler, over het hoofd, totdat ze zelf onlangs haar verhaal liet optekenen. Deze week verscheen het resultaat.

Ze zag met eigen ogen hoe Hitler zijn hond vergiftigde om te kijken of de gifcapsule waarmee hij zelfmoord wilde plegen wel betrouwbaar was. Ze typte vlak voor zijn dood zijn politiek testament uit waarin hij nogmaals enkele van zijn beroemde barbaarse stellingen uitte (`het is de schuld van de joden') en ze was een van de allerlaatsten die afscheid van de Führer nam, enkele minuten voordat hij in zijn Berlijnse bunker een eind aan zijn leven maakte.

`Ze' is Traudl Junge, van najaar 1942 tot april 1945 een van de secretaresses van Adolf Hitler en tot voor kort volslagen over het hoofd gezien door de historici. Want hoewel er duizenden boeken, films en documentaires zijn gemaakt over de nazitijd, was nooit iemand op het idee gekomen Traudl Junge te interviewen.

Totdat Junge, nu 81 jaar oud, zichzelf meldde bij de Oostenrijkse journaliste Melissa Müller, die enkele jaren geleden een biografie schreef over Anne Frank. Samen werkten ze de aantekeningen die Junge in 1947 had gemaakt uit tot het boek `Bis zur letzten Stunde', dat deze week verscheen. Tegelijkertijd vertelde Junge haar verhaal aan de Oostenrijkse filmmaker André Heller, die uit deze gesprekken de documentaire `Im totem Winkel' (In de dode hoek) maakte. De documentaire geldt als een van de bijzonderheden van het deze week geopende Filmfestival van Berlijn.

Zowel boek als documentaire, waarvan de Oostenrijkse televisie reeds fragmenten heeft uitgezonden, geven een aangrijpend beeld van een naïef meisje van 21 jaar uit de provincie dat haar benauwde milieu ontvlucht en door een reeks toevalligheden een baantje krijgt als secretaresse van Hitler. Een nationaal-socialistische fanatica was ze zeker niet; ze had danseres willen worden. Tweeëneenhalf jaar verkeerde ze dagelijks in de nabijheid van de Führer: ze typte zijn brieven en toespraken uit, reisde overal met hem naar toe en beleefde zijn laatste dagen in de bunker. Junge praat alleen over de dingen die ze zelf meemaakte: dat hij kummelthee dronk wegens darmkrampen, dat hij in besloten kring nooit het woord `jood' in de mond nam, geen rollende `r' had zoals in zijn redevoeringen en in intieme kring nooit schreeuwde. Hij noemde haar `mein Kind', zij noemde hem `mein Führer'.

Na de val van Berlijn bracht Junge twee jaar door in Russische krijgsgevangenschap. Daarna leidde ze een normaal leven: ze werd secretaresse en later docent. Geheel volgens de naoorlogse normen verdrong ze haar verleden. Totdat ze op een dag een gedenkteken zag voor Sophie Scholl, een verzetsstrijdster die op 22-jarige leeftijd door de nazi's terechtgesteld was. ,,Toen begreep ik dat mijn leeftijd geen excuus kon zijn. Er waren 22-jarigen geweest die wèl `nee' hadden durven zeggen.'' Sindsdien worstelt Junge met haar verleden. ,,Ik ben boos op dat jonge meisje in mezelf'', zegt ze in de documentaire die zonder enige franje – commentaar of muziek – gemaakt is. ,,Ik kan het haar niet vergeven dat ze dat monster niet doorzien heeft.''

Nauwkeurig beschrijft Junge de laatste dagen in de bunker, in april 1945. Hitler was zwaar depressief en zat vaak met twee puppy's van zijn hond Blondie op zijn arm te wachten op wat komen ging. Hitler vertelde haar dat hij zelfmoord wilde plegen, omdat hij ,,niet levend in handen van de vijanden wil vallen, te zwak is om nog te vechten en niemand van mijn getrouwen mij dood wil schieten. Dus moet ik het zelf doen''.

Hitler zou ook zijn vriendin Eva Braun en de twee secretaresses hebben aangeraden Berlijn te ontvluchten, maar alle drie besloten bij de Führer te blijven. Junge: ,,Het was de eerste keer dat ik Hitler Eva zag kussen.'' Waarom Junge besloot te blijven weet ze niet: ,,Ik kon ook niet bedenken waar ik heen moest. Ik was ook bang om de veilige bunker te verlaten.'' Met Eva Braun en de andere secretaresse ging ze regelmatig even wandelen in het park boven de bunker. Beneden was er nog maar één gespreksonderwerp: hoe je het beste zelfmoord kon plegen. ,,Eva zei: Ik wil graag een mooi lijk zijn, dus ik neem gif.''

Op 30 april nam Hitler afscheid van zijn personeel. Junge: ,,Hij schudde me de hand, keek langs me heen en zei iets wat ik niet verstond. Zijn laatste woorden heb ik dus niet begrepen. Ik ging met de kinderen [van de familie Goebbels, red.] op de trap zitten en toen kwam de knal.'' Enige tijd later kwam medewerker Otto Günsche naar haar toe en zei: ,,Ik heb het laatste bevel van de Führer uitgevoerd. Ik heb hem verbrand.''