Sport moet wel wortel schieten in polderstad

Donderdag neemt Almere vermoedelijk de laatste hindernis op weg naar het vurig gewenste Omniworld- complex.

Aan zwartgallige bespiegelingen geen gebrek in de polder. Een willekeurige greep: Almere bouwt een luchtkasteel, Almere's vurig gewenste face-lift is ingegeven door een minderwaardigheidscomplex, de gemeente verliest het hoofd in `een monsterlijk project' waarvan de financiële gevolgen tot in lengte van dagen voelbaar zullen zijn.

Maar de ambitieuze bouwplannen van de snelstgroeiende stad van Nederland zijn al zo vaak afgedaan als `financieel onverantwoord' en `gebakken lucht' dat alle kritische noten geen indruk (meer) maken op VVD-wethouder Henk Smeeman van Sport. Bovendien: ,,Het is misschien not done om te zeggen, maar waarom wel een schouwburg en geen top- én breedtesportaccommodaties?'

`Een complete stad' wil Almere (160.000 inwoners) zijn en in dat streven past een multifunctioneel sport- en entertainmentcomplex, met als pronkstuk een gloednieuw voetbalstadion (13.500 zitplaatsen). Verder verrijzen een topsporthal (3.500 zitplaatsen), een expocenter, een sportmedisch instituut, een vergader- en congrescentrum, winkels, kantoren, een hotel en een NS-station. Dat alles om de nieuwe stadswijk Almere Poort in maatschappelijk-economische zin tot leven te wekken.

Het stedenbouwkundige ontwerp verlost Almere bovendien van het aloude stigma van duffe slaapstad. Al lijkt het prijskaartje (geschatte kosten 900 mln euro) wat veel voor een nieuw imago. ,,Met een gemeentelijke investering die uiteindelijk 72,6 miljoen euro bedraagt', relativeert Smeeman. ,,Oftewel: een meer dan verantwoorde uitgave, gelet op de toegevoegde waarde en de omvang van het complex, want die sluit aan op de behoeften van een stad met meer dan 160.000 inwoners.'

Toch lijken de financiële risico's groot in wat door de critici als `een prestigezaak' wordt afgeschilderd. Als opdrachtgever voor de bouw van stadion en sporthal, en tevens hoofdverantwoordelijke voor de grondexploitatie, neemt de lokale overheid de helft van de investeringskosten van het sportcentrum (58 mln) voor haar rekening. Om het bedrijfsleven verder over de streep te trekken, stelt de gemeente zich garant voor de financiële risico's. Maar Smeeman en de zijnen claimen al zoveel contracten, intentieverklaringen en toezeggingen binnen te hebben dat van een roekeloos avontuur geen sprake is.

Donderdag buigt de gemeenteraad zich opnieuw over het mega-project dat vijf jaar geleden op de tekentafels tot stand kwam en uiterlijk over drie jaar gereed is. Smeeman verwacht ,,een definitief ja' te zullen horen. Dat geldt ook voor de lening van 8,2 mln voor de aanloopverliezen, én de negen mln die nodig is om de andere verenigingen binnen Omniworld (basketbal, volleybal en zaalvoetbal) ,,tot de oplevering in de lucht te houden'.

Vooruitlopend op die opening riep de door de gemeente opgerichte NV Sportcomplex immers drie profclubs in het leven. Als voorschot op wat straks `een complete belevingswereld [moet worden] waarbinnen entertainen en geëntertaind worden centraal staat', aldus de presentatiegids.

Getwijfeld aan het welslagen van het project heeft Smeeman meer dan eens. ,,Want enerzijds geen rechtstreekse invloed in de NV en anderzijds voortdurend bezig met het politiek dichttimmeren van de bedrijfsrisico's.' Des te groter was de opluchting toen de voetbalbond begin december aankondigde dat hoofdklasser FC Omniworld volgend jaar al zijn opwachting mag maken in de eerste divisie van het betaalde voetbal.

Slecht slapen deed Gert-Jan de Kort, directeur Omniworld Sport, genoeg pas na de toekenning van de licentie. ,,Toen vroeg ik me ineens af: waar was ons rotsvaste vertrouwen al die jaren op gestoeld? Het antwoord is simpel, want ons concept klopt: synergie tussen topsport, voorzieningen en accommodaties om een vliegwiel-effect in gang te zetten, met alle positieve gevolgen voor de stad vandien.'

Inspiratie deden Smeeman en De Kort op in Noord-Amerika, waar (top)sport als maatschappelijk bindmiddel functioneert. Dat scenario staat beiden ook voor ogen in Almere, de jonge en naar eigen zeggen dynamische stad waarmee de inwoners zich niet identificeren. ,,De meeste sportorganisaties in Nederland zijn arrogante, gesloten ondernemingen, gericht op hun eigen functioneren', weet De Kort. ,,Ze hebben geen idee wat hun waarde kan zijn voor hun omgeving en omgekeerd. Veel steden zijn bezig met voorzieningen, maar voelen zich niet verantwoordelijk voor de inhoud ervan. Dan hebben ze ook geen waarde. Almere denkt zowel aan de hardware als aan de software. Waarbij de sport niet alleen neemt, maar ook geeft. In de vorm van onder meer naschoolse opvang en clinics op scholen.'

Bang dat FC Omniworld vanaf 2004 voor lege tribunes speelt en de club de zoveelste grijze muis in het profvoetbal wordt, is Smeeman niet. ,,Wat in Heerenveen kan, kan hier ook.' Naar verwachting doorbeekt Almere binnen tien jaar de magische grens van 250.000 inwoners.

Nadat eerder onderzoek al uitwees dat tachtig procent van de bevolking de komst van betaald voetbal toejuicht, is dat percentage vorige maand verder gestegen. Dus kom Smeeman en De Kort niet aan met een gebrek aan draagvlak.

Laat niemand ook beweren dat Almere zich laat verblinden door het Omniworld-project en geen oog (meer) heeft voor de breedtesport. De gemeente geeft dit jaar 11,7 mln uit aan sport en bezet met 67 euro per inwoner de tweede plaats op de ranglijst van gemeentelijke sportbegrotingen, zo becijfert het vaktijdschrift SPORT Bestuur & Management in het vandaag verschenen nummer. Via een meerjaren-investeringsprogramma en niet via subsidies komt tachtig procent ten goede aan de recreatieve sport.

Die floreert, benadrukt Smeeman. Almere telt ruim honderd sportclubs, die drie keer zo groot zijn als het landelijke gemiddelde. Trots is de wethouder verder op de `sportdeelname' in zijn stad: terwijl negentig procent van de jeugd (tot 18 jaar) regelmatig sport, ligt dat percentage voor de totale bevolking op 64,4 cijfers waar de rest van Nederland van droomt.

Ook het evenementenbeleid sluit naadloos aan op het jonge, energieke karakter dat de stad wil uitstralen. Elke zomer is Almere het decor van de Open NK triatlon en de Holland Cup, 's werelds grootste internationale jeugdvoetbaltoernooi. Twee jaar geleden organiseerde de gemeente middenin de stad een beachvolleybal/voetbaltoernooi. Momenteel worden pogingen gedaan een Formule I-powerboatrace voor drie jaar naar Almere te halen.

Twee criteria hanteert Smeeman bij de werving en sponsoring. ,,Het moet voldoende mensen interesseren én het moet exposure genereren. Dus geen wielerronde waarvan de tv-beelden overal geschoten kunnen zijn. De stad moet herkenbaar zijn.'

Achtste deel van een serie over het sportklimaat in grote steden. Eerdere afleveringen: 17 november, 8 en 22 december, 12, 19 en 30 januari, en 2 februari.