Remmen of niet, inflatie blijft hoog

Een Euro-effect, dure groenten en lokale belastingen zetten de toon voor de eerste inflatiecijfers van dit jaar. De inflatie remmen blijft een lastige opgave in de Nederlandse polder.

,,Ik heb het gisteren toevallig nog even opgezocht'', zegt groenteman Robert Roeloffs uit Leiden. ,,Een bloemkool kostte vorig jaar net zoveel als-ie nu kost.'' De maanden januari, februari en maart zijn altijd de duurste maanden voor groenten, weet Roeloffs uit ervaring.,,In april, dan trekken de kassen weer wat aan en zakken de prijzen weer.'' En ach, ,,de prijzen op de groenteveiling blijven een kwestie van vraag en aanbod, dus er valt niet zo veel aan te doen ook.''

De relativerende opmerkingen van de Leidse groenteman ten spijt, de inflatie in Nederland bedroeg in de maand januari 4,0 procent. Dat is 0,4 procentpunt lager dan in december maar toch nog fors. Zeker als de effecten die in 2001 voor een forse verhoging zorgden (de BTW-verhoging en de ecotaks) buiten beschouwing worden gelaten (samen goed voor 0,9 procentpunt). De ijsbergsla en de bloemkolen van groenteman Roeloffs waren bijvoorbeeld goed voor een stijging van 7 procent.

Het risico van de eerste, hoge inflatiecijfers voor 2002 is dat opnieuw een trend gezet wordt voor hoge cijfers dit hele jaar. De Nederlandse overlegeconomie kent nu eenmaal een lange remweg als het om economische trends gaat. De belangrijkste `remwegverlenger' heet CAO.

CAO's volgen de inflatie, ze worden veelal gebaseerd op de gerealiseerde cijfers en niet op de verwachtingen. Formeel natuurlijk wel, maar in de prakijk blijken de CBS-cijfers (realisaties) harder te tellen dan de CPB-cijfers (verwachtingen). Door de krappe arbeidsmarkt hebben vakbonden het in de huidige CAO-onderhandelingen nog steeds voor het zeggen.

De eerste CAO die dit jaar werd afgesloten (glastuinbouw, 80.000 werknemers) belooft wat dat betreft niet veel goeds: 8,8 procent loonsverhoging in 2,5 jaar tijd. Philips en Corus zijn al `vastgelopen' omdat de bonden vier procent op jaarbasis vragen en de werkgevers respectievelijk 0,75 en 1 procent boden.

Daar wordt direct de tweede remweg-verlenger zichtbaar: loonafspraken die langer dan een jaar doorlopen. Niet alleen de glastuinbouw maar bijvoorbeeld ook de rijksoverheid heeft, in weerwil van werkgeversorganisatie VNO-NCW, loonafspraken van twee, soms drie jaar. Enige aanpassing aan het prijsniveau is dan niet meer mogelijk, en de lopende cao's (gebaseerd op de huidige, hoge inflatie) zetten de toon voor de nog af te sluiten cao's.

Grappig in dat opzicht is de reactie van CNV-voorman Doekle Terpstra: ,,De geldontwaarding blijkt toch veel blijvender dan gedacht.'' Ja, nogal wiedes. Terpstra verwacht naar aanleiding van de januari-cijfers overigens koopkrachtreparatie van het rijk, conform de toezeggingen van minister Zalm afgelopen najaar. Financiën wil nog niet reageren en wacht de cijfers van het Centraal Planbureau, eind deze maand, rustig af.

En dan zijn er nog de verkiezingen. Alle partijen doen in hun programma iets aan lastenverlichting voor de burger. De doorrekeningen van het Centraal Planbureau van de programma's zijn nog in volle gang, maar ongetwijfeld zal uit de mooie plannen waarmee de partijen stemmen hopen te trekken een (klein) inflatoir effect komen rollen. Dat slaat overigens pas in 2003 neer, als de eerste begroting van een nieuw kabinet effect krijgt.

Een lange remweg om de inflatie tot het gewenste niveau van 2 à 2,5 procent terug te brengen is dus te verwachten. Maar de eerste meevaller is gelukkig ook al weer binnen. DNB-president Nout Wellink verwacht voor 2003 een euro-effect dat niet aanjagend zal werken op de inflatie (0,25 procent dit jaar) maar afremmend (-0,2 tot -0,3 procent). En nu maar hopen dat de de bloemkool- en ijsbergsla-oogst ook een handje mee willen helpen.